Έλληνες Πεζογράφοι
Μεσαιωνική περίοδος
(Άγιος) Θεόδωρος Στουδίτης (759 - 826 μ.Χ.)
Ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης ήταν μοναχός, συγγραφέας και μέγας υπερασπιστής των εικόνων, στην διαμάχη της εικονομαχίας. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 759μ.Χ. από πλούσια και ευγενή οικογένεια. Από μικρός ακολούθησε την ενάρετη ζωή και δέχθηκε την ελληνική παιδεία. Μελέτησε τους κλασικούς συγγραφείς και προ παντός τους πατέρες της Εκκλησίας. Έγινε σπουδαίος θεολόγος. Το 781, με προτροπή της μητέρας του Θεοκτίστης, όλη η οικογένεια ασπάζεται την μοναχική ζωή. Σε ένα μικρό πατρικό τους κτήμα κοντά στο χωριό Σακλουδίωνος της Προύσης ιδρύεται μοναστήρι. Εκεί ο άγιος Θεόδωρος γίνεται μοναχός με ηγούμενο και διδάσκαλο τον θείο του Πλάτωνα. Το 789 χειροτονείται ιερεύς από τον πατριάρχη Ταράσιο, και όταν το 794 ο θείος του παραιτήθηκε από ηγούμενος, τον διαδέχεται αυτός στην ηγουμενία. Ο Θεόδωρος προσπάθησε να ανυψώσει τον μοναχικό βίο, αλλά ενεπλάκη σε πολιτικές και εκκλησιαστικές έριδες με αποτέλεσμα να εξοριστεί τέσσερις φορές. Το 797 εγκαταστάθηκε στην Μονή Στουδίου της Πόλης, την οποία ανέδειξε σε κυψέλη κοινωνικής και πνευματικής δραστηριότητας, συγκροτώντας συνεργεία αντιγραφής ιερών και αρχαίων χειρογράφων. Εκεί υπήρχε το μεγαλύτερο τυπογραφείο της Ανατολής. Τότε απέκτησε το προσωνύμιο Στουδίτης. Πέθανε εξόριστος το 826 σε ηλικία 67 ετών. Ετάφη στην Πρίγκηπο, αλλά το 844 έγινε ανακομιδή των λειψάνων του στη Μονή Στουδίου.
Εργογραφία:
Υπήρξε υμνογράφος και συγγραφέας πολλών ασκητικών, θεολογικών και εκκλησιαστικών έργων, καθώς και επιστολών. Συνέθεσε μέρος του Τριωδίου με τον αδερφό του άγιο Ιωσήφ, αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης, τους αναβαθμούς της Οκτωήχου, και τα εγκώμια του Επιταφίου θρήνου που ψάλλονται την Μεγάλη Παρασκευή. Σώζονται πάνω από 500 επιστολές του, κυρίως κατά των εικονομάχων, που αποτελούν σπουδαία πηγή για την βυζαντινή εποχή του 9ου αιώνα. Οι μοναστικοί κανόνες που θέσπισε στην Μονή Στουδίου σταδιακά επικράτησαν σε όλες τις μονές της αυτοκρατορίας. Η μνήμη του εορτάζεται στις 11 Νοεμβρίου.
Παράδειγμα έργου:
Σε ένα απόσπασμα από τις Kατηχήσεις του(Φιλοκαλία 18, Θεοδώρου Στουδίτου Λόγοι, Κατηχήσεις, σελ. 309) αναφέρει:
«Τί λοιπόν ὠφελεῖ τῷ σκληρευομένῳ ἡ σκληρότης καί τῷ ἀπειθεῖ ἡ ἀπείθεια καί τῷ δυσηκόῳ ἡ δυσηκοΐα καί τῷ ὑπερηφάνῳ ἡ ὑπερηφάνεια; Ἤ οὐχί θησαυρίζει ἑαυτῷ «ὀργήν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς καί δικαιοκρισίας Θεοῦ καί ἀποκαλύψεως»; ἤ οὐχί ἔοικε τό ἔργον αὐτοῦ ξύλοις καί χόρτοις καί καλάμοις, καί πληροῦται ἐν αὐτῷ (τό) «εἴ τινος τό ἔργον κατακαήσεται, ζημιωθήσεται· αὐτός δέ σωθήσεται, οὕτως δέ ὡς διά πυρός»; Καί γάρ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι τῷ κολαστικῷ πυρί ἀποκαθαρθησόμεθα τῆς ὑλώδους κακίας· μενοῦμεν δέ εἰς τό ἀεί καιόμενοι καί μή κατακαιόμενοι, ἐνορῶντες τήν δόξαν τῶν ἁγίων καί ἐφιέμενοι ταύτης καί ἀποστερούμενοι, καί διά τοῦτο ὀδυρόμενοι καί καταθρηνούμενοι ἀνόνητα καί ἀνήνυτα. Μή οὗν φθάσῃ τις ἡμῶν, τέκνα, εἰς τό μέτρον τοῦτο, μηδέ εἰς τήν στάσιν ταύτην· ἀλλ’ ἕως ἐσμέν ἐνταῦθα, ἑαυτούς ἀποκαθάρωμεν τῷ πυρί τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, ἵνα τῆς μελλούσης φλογός ἀπείρατοι διαμείνωμεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾦ ἡ δόξα καί τό κράτος σύν τῷ Πατρί καί τῷ ἁγίῳ Πνεύματι,νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.»
Μετάφραση:
«Τί ὠφελεῖ λοιπόν στόν σκληρό ἡ σκληρότητα, στόν ἀπείθαρχο ἡ ἀπείθεια, στόν βαρύκοο ἡ βαρυκοΐα καί στόν ὑπερήφανο ἡ ὑπερηφάνεια; Ἤ μήπως δέν ἀποταμιεύει γιά τόν ἑαυτό του «ὀργή γιά τήν ἡμέρα τῆς ὀργῆς καί δίκαιης κρίσης καί ἀποκάλυψης τοῦ Θεοῦ»; Ἤ μήπως δέν μοιάζει τό ἔργο του μέ ξύλα καί χόρτα καί καλάμια, ὁπότε θά ἐκπληρωθεῖ σ’ αὐτόν τό «ἐάν τό ἔργο κάποιου καεῖ, θά τιμωρηθεῖ, ἐνῶ αὐτός θά σωθεῖ, ἀλλά μέ τέτοιο τρόπο, ὅπως σώζεται κανείς ἀπό πυρκαϊά»; Γιατί στόν μελλοντικό κόσμο θά καθαρισθοῦμε μέ τή φωτιά τῆς κολάσεως ἀπό τήν ὑλική κακία μας, καί θά μείνουμε στήν κατάσταση τοῦ νά καιόμαστε αἰώνια, ἀλλά χωρίς νά κατακαιόμαστε, βλέποντας τή δόξα τῶν ἁγίων καί ἐπιθυμώντας την, ἀλλά θά τήν στερούμαστε, καί γι’ αὐτό θά κλαῖμε καί θά θρηνοῦμε ἀνώφελα. Νά μή φθάσει λοιπόν κανείς μας, παιδιά μου, στό μέτρο αὐτό καί στήν κατάσταση ἐκείνη. Γι’ αὐτό, ὅσο εἴμαστε ἐδῶ, ἄς καθαρίσουμε τούς ἑαυτούς μας μέ τή φωτιά τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, ὥστε νά μή γνωρίσουμε τή μελλοντική φλόγα, μέ τή βοήθεια τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, στόν ὁποῖο ἀνήκει ἡ δόξα καί ἡ δύναμη, μαζί μέ τόν Πατέρα καί ἅγιο Πνεῦμα, τώρα καί πάντοτε καί στούς αἰῶνες τῶν αἰώνων. Ἀμήν.»
Πηγές:
https://fdathanasiou.wordpress.com/2014/11/10/ο-άγιος-θεόδωρος-στουδίτης-και-οι-επισ/
https://paterikiparadosi.blogspot.gr/2012/03/1.html
https://el.wikipedia.org/wiki/Άγιος_Θεόδωρος_ο_Στουδίτης
https://fdathanasiou.wordpress.com/2011/08/14/οι-πατέρες-της-εκκλησίας-για-την-κοίμη/