Έλληνες Πεζογράφοι
Μεσαιωνική περίοδος
Γρηγόριος Παλαμάς (1296 -14 Νοεμβρίου του 1359)
Ο Γρηγόριος Παλαμάς ήταν φιλόσοφος, λόγιος και κληρικός. Υπήρξε μοναχός του Αγίου Όρους, Αρχιεπίσκοπος της Θεσσαλονίκης και είναι γνωστός ως διαπρεπής θεολόγος του Ησυχασμού. Γεννήθηκε το 1296 στην Κωνσταντινούπολη από αριστοκρατική γενιά. Οι γονείς του κατάγονταν από την Μικρά Ασία , την οποία εγκατέλειψαν λόγω της Τουρκικής προέλασης και κατέφυγαν στην βυζαντινή πρωτεύουσα. Ο πατέρας του, Κωνσταντίνος Παλαμάς ήταν συγκλητικός και μέλος της αυτοκρατορικής αυλής. Πέθανε όταν ο Γρηγόριος ήταν επτά ετών γι’ αυτό και περιήλθε υπό την προστασία του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄.
Οι κοσμικές σπουδές του περιλάμβαναν κυρίως τα κλασικά trivium και quatrivium. Φοίτησε στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης όπου διδάχθηκε γραμματική, ρητορική, φυσική και λογική, μελετώντας ιδιαίτερα την φιλοσοφία, έχοντας δάσκαλο τον Θεόδωρο Μετοχίτη. Αν και ο αυτοκράτορας τον προόριζε για υψηλά κρατικά αξιώματα εκείνος άρχισε να ασχολείται με την άσκηση και την ασκητική φιλολογία. H μοναστική του κλήση καλλιεργήθηκε από τις συναναστροφές του με διάσημους μοναχούς στην βυζαντινή πρωτεύουσα. Σε ηλικία είκοσι ετών αποσύρθηκε σε μόνωση πείθοντας να κάνουν το ίδιο και μέλη της οικογένειάς του. Το 1326 χειροτονήθηκε ιερέας στην Θεσσαλονίκη και το 1331 εγκαταστάθηκε οριστικά στο Άγιο Όρος όπου το 1335 έγινε ηγούμενος στη μονή Εσφιγμένου.
Το 1335 εμφανίστηκε για πρώτη φορά με τους δύο αποδεικτικούς λόγους του «Περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος», με τους οποίους ήλθε σε σύγκρουση με τον Βαρλαάμ τον Καλαβρό, ο οποίος δίδασκε πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίσει τον Θεό, κι ακόμα περισσότερο δεν μπορεί να ενωθεί μαζί Του. Μετά από αυτές τις τοποθετήσεις του Βαρλαάμ, ο Παλαμάς εγκαταστάθηκε στην Θεσσαλονίκη από όπου και άρχισε τον αγώνα «υπέρ των Ιερώς ησυχαζόντων», δηλαδή αυτών που ασκούσαν τον ησυχασμό, συγγράφοντας μάλιστα και τους ομώνυμους λόγους του. Παλαμάς και Βαρλαάμ ήρθαν σε αντιπαράθεση και διάφορες μορφές του πνεύματος, αλλά και της εξουσίας της εποχής συντάχθηκαν με τον καθένα ξεκινώντας την λεγόμενη Ησυχαστική έριδα. Τρεις μεγάλες σύνοδοι που έγιναν στην Κωνσταντινούπολη επικύρωσαν τις θέσεις του Παλαμά ως ορθόδοξες, δικαιώνοντας τους Ησυχαστές, και καταδικάζοντας τον Βαρλαάμ και τους οπαδούς του.
Όμως, λόγω της ταραγμένης πολιτικής κατάστασης, ο Γρηγόριος διώχθηκε, συνελήφθη και φυλακίστηκε στις φυλακές των ανακτόρων (1343), όπου παρέμεινε έγκλειστος για 4 χρόνια. Το 1347 δικαιώθηκε οριστικά και εξελέγη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης. Αργότερα, σε κάποιο ταξίδι του προς την Κωνσταντινούπολη συνελήφθη από τους Τούρκους, οι οποίοι απαίτησαν να πληρωθούν μεγάλα ποσά ως λύτρα, για να απελευθερωθεί. Μετά την απελευθέρωσή του, το 1355, και μέχρι τον θάνατό του από ασθένεια στις 14 Νοεμβρίου του 1359, σε ηλικία 63 ετών, παρέμεινε στην Θεσσαλονίκη όπου και αφοσιώθηκε στην άσκηση των ποιμαντικών του καθηκόντων. Ο Γρηγόριος ο Παλαμάς τιμάται ως ένας από τους σημαντικότερους Αγίους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, και το θεολογικό του έργο θεωρείται η βάση για την ελληνική θεολογική παραγωγή των τελευταίων 7 αιώνων.
Εργογραφία:
Οι διδασκαλίες που ενσωματώνονται στα κείμενα του Ησυχασμού αποτελούν υπεράσπιση ενάντια στην επίθεση του επισκόπου Βαρλαάμ και αναφέρονται ευρύτερα υπό τον γενικό τίτλο Παλαμισμός.
Ορισμένα από τα κείμενά του βρίσκονται στην Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών (μια συλλογή πατερικών κειμένων της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ησυχαστικής παράδοσης, που γράφτηκαν από τον 4ο έως τον 15ο αιώνα περί της χριστιανικής προσευχής και της ζωής αφιερωμένης στον Θεό).
Τα έργα που μας άφησε διακρίνονται σε δογματικά, ασκητικά, λειτουργικά, ποιμαντικά, αγιολογικά, ηθικά και ομιλίες και είναι τα εξής:
- Περί του Αγίου Πνεύματος
- Συγγράμματα Υπέρ των Ησυχαζόντων
- Επιστολές προς τους πρώτους ηγέτες των αντιησυχαστών
- Επιστολές αναφερόμενες στην ησυχαστική έριδα
- Ασκητικά και Πνευματικά συγγράμματα κ.α.
Παράδειγμα έργου:
Σ’ ένα απόσπασμα (ΡG 151, 536-541) από το Εγκώμιο του προς τον Άγιο Δημήτριο τον Μυροβλύτη, τον Πολιούχο της Θεσσαλονίκης, αναφέρει ο Παλαμάς:
«Ην ουν και διδάσκαλος και απόστολος τουντεύθεν Δημήτριος, ο σοφός, και παρθένος, και όσιος, και ως ειπείν πάγκαλός τε και παναμώμητος, και φύσει και σπουδή και χάριτι λαμπρυνόμενος… τον αμπελώνα Κυρίου καλλιεργών, και τα ουράνια καταβαλλόμενος εις γην σπέρματα… τη σαγήνη του λόγου περιλαμβάνων Θεσσαλονίκην, Αττικήν, Αχαϊαν, μάλλον δε όσην νυν περιβάλλει, και όσην φθάνει δια των μύρων, και των θαυμάτων, και τοις εν πάσι αφθονίας της χάριτος. Ην γαρ και τότε τη οικουμένη θαύμα εν λόγοις Δημήτριος…»
Μετάφραση
«Ήταν λοιπόν και διδάσκαλος και Απόστολος ο σοφός και παρθένος όσιος Δημήτριος, και για να πω καλύτερα, και πάγκαλος και καθ’ όλα άμωμος και άψογος, δοξαζόμενος και για τα φυσικά του χαρίσματα και για όσα κατόρθωσε με τη φιλοπονία του και για όσα έλαβε από την θεία Χάρη. Καλλιεργούσε τον πνευματικό αμπελώνα του Κυρίου φυτεύοντας βαθιά τα ουράνια σπέρματα στο έδαφος της ψυχής των ανθρώπων, περιλαμβάνοντας στο δίχτυ του λόγου του την Θεσσαλονίκη, την Αττική και την Αχαϊα, μάλλον δε όση περιοχή περιλαμβάνει τώρα από τους ουρανούς και σ’ όσους φθάνει με τα μύρα του, με τα θαύματά του και με την αφθονία της Χάριτος του προς όλους. Διότι ήταν και τότε για την οικουμένη ένα θαύμα με τα λόγια του ο Δημήτριος…»
Πηγές:
https://fdathanasiou.wordpress.com/category/αγιοσ-γρηγοριοσ-παλαμασ/
http://o-nekros.blogspot.nl/2012/11/14.html
https://el.wikipedia.org/wiki/Γρηγόριος_Παλαμάς