Έλληνες Πεζογράφοι
Μεσαιωνική περίοδος
Ιωάννης Τζέτζης (1110 – 1180)
Ο Ιωάννης Τζέτζης ήταν Βυζαντινός λόγιος, συγγραφέας και ποιητής (γραμματικός), κι ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της επιστολογραφίας. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από μητέρα Γεωργιανή, συγγενής της Γεωργιανής πριγκίπισσας Μαρίας της Αλανίας. Αδελφός του ήταν ο Ισαάκ Τζέτζης, συγγραφέας του έργου Σχόλια εις Λυκόφρωνα. Το έργο αυτό συνήθως παρουσιάζεται ανάμεσα στα έργα του Ιωάννη, ως «Ισαακίου και Ιωάννου Τζέτζου». Ο πρώτος του δάσκαλος ήταν ο πατέρας του τον οποίο και επαινεί στα γραπτά του. Δούλεψε σε νεαρή ηλικία ως γραμματέας του σεβαστού Ισαάκ, επάρχου της Βεροίας. Εκεί φαίνεται ότι σύναψε σχέση με την σύζυγο του επάρχου και κατά συνέπεια εκδιώχθηκε από εκεί, χωρίς να του επιτραπεί να πάρει μαζί του τίποτε από τα υπάρχοντά του. Γύρισε στην Κωνσταντινούπολη και μετά το 1139 εργάζεται αρχικά ως γραμματέας και στην συνέχεια ως γραμματικός.
Ο Τζέτζης πρώτος έγραψε ποιήματα στον πολιτικό στίχο (ανομοιοκατάληκτο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο) στον οποίο είναι γραμμένα τα περισσότερα ελληνικά δημοτικά τραγούδια. Τα πολυάριθμα έργα του αποτελούν σημαντική πηγή για χαμένα αρχαία ελληνικά έργα γιατί έκανε πολυάριθμες αναφορές σε αρχαίους συγγραφείς. Από την άλλη πλευρά, πολλές από τις αναφορές αυτές έχουν γίνει από μνήμης, καθώς δεν είχε αρκετά χρήματα για βιβλία και, κρίνοντας από τα έργα που δεν έχουν χαθεί, περιέχουν ανακρίβειες.
Εργογραφία:
Μερικά από τα έργα του ήταν τα εξής:
- Ιλιακά
- Τα προ Ομήρου
- Τα Ομήρου
- Τα μεθ` Όμηρον, Βιβλίον ιστορικής «Ιωάννου του Τζέτζου βιβλίον ιστορικόν το δια στίχων πολιτικών, άλφα καλούμενον, ων στίχων το ποσόν μυριάς μια και δισχίλιοι επτακόσιοι πεντήκονταεννέα» (ονομασμένο από μετέπειτα εκδότη «Χιλιάδες», επειδή χώρισε τους στίχους ανά χίλιους, και από τον ίδιο «Βίβλος Άλφα»)
- Θεογονία
- Περί παίδων αγωγής
- Σχόλια
- Επιστολαί
- Περί μέτρων
- Περί ρημάτων αυθυποτάκτων «Ιωάννου του Τζέτζου περί ρημάτων αυθυποτάκτων στίχοι πολιτικοί»
- «Εις την Ομήρου Ηλιάδα εξήγησις Ιωάννου γραμματικού του Τζέτζου»
- Σχόλια εις Ερμογένη
- Σχόλια εις Ησίοδον
- Σχόλια εις Λυκόφρονα, Ισαακίου και Ιωάννου του Τζέτζου(συγγραφέας ο ή και ο αδελφός του Ισαάκιος)
- Σχόλια εις Οππιανόν
- Περί Ομηρικών αλληγοριών
- Περί λογισμών κ.α.
- Οι «Ἐπιστολαὶ» είναι ένα ιδιαίτερο κομμάτι της εργογραφίας του κι έχουν όσο στενή σχέση με το μεγαλύτερο έργο του τις «Χιλιάδες» που οι δεύτερες θεωρούνται από τους μελετητές ως ένα έμμετρο υπόμνημα των πρώτων.Το έργο αυτό αποτελείται από εκατόν επτά επιστολές που αποδέκτες τους είναι πρόσωπα που ανήκουν στην αυτοκρατορική οικογένεια, ανώτεροι αξιωματούχοι, στελέχη του ανώτερου κλήρου, αλλά και μαθητές, γονείς μαθητών, παιδικοί φίλοι και υπηρέτες. Ανάμεσα σ’ αυτές υπάρχουν και επιστολές – υποδείγματα, γραμμένες από υποθετικά πρόσωπα και φτιαγμένες ώστε να χρησιμεύουν σαν πρότυπα, ενδεχομένως και προγυμνάσματα για τους μαθητές του γραμματικού. Σε πολλές επιστολές υπάρχουν σε πληθώρα αποσπάσματα των ομηρικών επών, αρχαίων τραγωδιών, φιλοσοφικών έργων και χωρίων της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι κατά κανόνα κλασικίζουσα αλλά υπάρχουν και γραμματικοί τύποι της καθομιλουμένης, καθώς και πολλές σύνθετες λέξεις προϊόντα λεξιπλασίας από τον ίδιο.
Παράδειγμα έργου:
Γράφει σε μια Επιστολή του (1110-περίπου 1180) στον Μητροπολίτη Δρίστρα στην Ρωσία (σε μετάφραση του Δημήτρη Τσουγκαράκη) :
"Ἔλαβα, ἅγιε δέσποτα, τὴ σεβαστὴ ἐπιστολὴ πού μοῦ ἔστειλε ἡ ἁγιότητά σου, μαζὶ μὲ πλούσια δῶρα, δηλαδὴ καὶ τὸν νεαρὸ δοῦλο, ποὺ ἀπὸ Σεβλάδος τώρα μετονομάστηκε Θεόδωρος, καὶ τὸ "ταυροσκάλιστο" ἤ, ἂν θέλεις, "ρωσοσκάλιστο" ἐκεῖνο κουτάκι-μελανοδοχεῖο, στὸ ὁποῖο, πάνω σὲ κόκαλο ψαριοῦ, ἔχει σκαλιστεῖ σχέδιο ἄφαντης ὀμορφιᾶς, ποὺ ξεπερνᾶ ἀκόμη καὶ τὰ θρυλούμενα χειροτεχνήματα τοῦ Δαιδάλου".
Πηγές:
https://el.wikipedia.org/wiki/Ιωάννης_Τζέτζης
http://ikee.lib.auth.gr/record/132536/files/GRI-2013-10992.pdf
http://www.agiazoni.gr/article.php?id=11137132398238578144