Έλληνες Πεζογράφοι
Μεσαιωνική περίοδος
Μανουήλ Χρυσολωράς (1355 – 1415)
Ο Μανουήλ Χρυσολωράς ήταν Έλληνας ουμανιστής, λόγιος κι από τους κυριότερους συγγραφείς και πρωτεργάτες της εισαγωγής της ελληνικής γλώσσας, παιδείας και γραμματείας στην δυτική Ευρώπη κατά τα τελευταία έτη ζωής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, λίγο πριν την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ήταν γόνος μιας οικογένειας αρχόντων της η οποία φρόντισε να του δοθεί εξαιρετική καλλιέργεια. Υπήρξε προσωπικός φίλος του αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου και εξαιτίας της μεγάλης μόρφωσης και της γνώσης της λατινικής γλώσσας υπηρέτησε από το 1391 ως πρέσβης των Παλαιολόγων στην Ιταλία. Μάλιστα, την διετία 1394 – 1395 του είχε ανατεθεί να πείσει μαζί με τον Δημήτριο Κυδώνη τις αρχές της Βενετίας να συμμαχήσουν με τους Παλαιολόγους προς αντιμετώπιση του τουρκικού κινδύνου.
Στα τέλη του 1396 ο λόγιος πολιτικός Κολούτσιο Σαλουτάτι ίδρυσε ειδικά γι’ αυτόν στο φημισμένο «Στούντιο» της Φλωρεντίας μία έδρα Ελληνικής Φιλολογίας, την οποία ο Χρυσολωράς κράτησε επί μία τριετία και κυριολεκτικά «άφησε εποχή», μαθαίνοντας στους Ιταλούς σπουδαστές του τον ορθό τρόπο μετάφρασης των ελληνικών έργων στα λατινικά, με την πιο αποτελεσματική μέθοδο που την συνοψίζει στις τρεις λατινικές λέξεις "tranferre et sententiam" που σημαίνουν: να προσπαθείς να μεταφράζεις το κείμενο κατά λέξη, όπου είναι δυνατόν, αλλιώς να αποδίδεις πιστά το νόημά του με τις κατάλληλες λέξεις ή εκφράσεις. Ήταν μια νέα αντίληψη για την εποχή εκείνη, εντελώς διαφορετική από την σχολαστική και κατά λέξη μετάφραση που ακολουθούσαν ως τότε. Τα επόμενα χρόνια επισκέφθηκε και δίδαξε σε διάφορες πόλεις όπως το Μιλάνο, την Παβία, την Μπολόνια, την Βενετία και την Ρώμη, συμβάλλοντας καθοριστικά στην αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την μελέτη των έργων των κλασικών.
Στον Χρυσολωρά ανήκει η τιμή ότι προετοίμασε για τους άλλους Βυζαντινούς λόγιους τον δύσκολο δρόμο για την καλλιέργεια των ελληνικών γραμμάτων στην Ιταλία, γιατί έπρεπε να διδάξει σε ξένους που δεν είχαν καμία σχετική προπαιδεία. Και αυτή ακριβώς η ανάγκη τον έκανε να συντάξει την πρώτη στοιχειώδη Γραμματική της ελληνικής γλώσσας με τον τίτλο «Ερωτήματα» στην μορφή των ερωταπαντήσεων, προς χρήση των ξένων σπουδαστών, η οποία εκδόθηκε στην Βενετία πολύ μετά τον θάνατό του, το έτος 1471 και έκτοτε γνώρισε πολλές επανεκδόσεις. Ο Χρυσολωράς πέθανε στις 15 Σεπτεμβρίου το 1415 στην Κωνσταντία, ενώ παρακολουθούσε τις εργασίες της εκκλησιαστικής συνόδου της Κωνστάντζας.
Εργογραφία:
Τα «Ερωτήματα» αποτελούν ένα από τα παλαιότερα τυπωμένα ελληνικά βιβλία και περιέχουν:
- Περί ανωμάλων ρημάτων
- Περί σχηματισμού των χρόνων εκ των Χαλκονδύλου
- Το τέταρτον του Γαζή
- Περί συντάξεως
- Περί εγκλητικών
- Γνώμαι μονόστιχοι εκ διαφόρων ποιητών
- Κάτων, κ.α.
Συνέγραψε ακόμη πολλά έργα ιστορικά, δογματικά και φιλολογικά, μετέφρασε στα λατινικά την «Πολιτεία» του Πλάτωνος και την «Οδύσσεια» του Ομήρου, ενώ σημαντικό θεωρείται και το έργο του «Επιστολές», στο οποίο συγκρίνει την αρχαία και την σύγχρονή του Ρώμη.
Παραδείγμα έργου:
Γράφει σε μια Επιστολή προς τον βασιλέα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγο (σε μετάφραση Π. Κ. Χρήστου, περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ):
«Παρατηροῦνται μάλιστα στὴ Ρώμη καὶ πολλὰ μνημεῖα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ κατασκευάσθηκαν στὴν Ἑλλάδα, ὅπως μπορεῖ κανεὶς νὰ ἰδῆ ἀπὸ τὶς ἐπιγραφὲς ποὺ ὑπάρχουν σ' αὐτά• κίονες, λαμπρὰ μάρμαρα, στῆλες, ἀγάλματα καὶ ἀνδριάντες, καὶ πολυάριθμες ἐπιγραφὲς μὲ γράμματα ὡραῖα τοῦ ἀρχαίου τύπου. Πολλὰ ἐπίσης κατασκευάσθηκαν καὶ ἐδῶ ἀπὸ Ἕλληνες τεχνίτες, ὅπως μπορεῖ νὰ ἰδῆ κανεὶς ἀπὸ τὶς ἐπιγραφές• καὶ φαίνεται, ὅπως ἀκοῦμε ἀπὸ τὰ ἰστορικὰ κείμενα, ὅτι καὶ οἱ πολῖτες τῆς Ρώμης αἰσθάνονταν ἀπόλαυσι μὲ τὰ ἑλληνικά, καὶ πολλοὶ Ἕλληνες ἀπὸ τοὺς δικούς μας ἐζοῦσαν σ' αὐτήν».
Πηγές:
http://www.rassias.gr/1087CHRYSOLORAS.html
https://el.wikipedia.org/wiki/Μανουήλ_Χρυσολωράς
http://www.epopteia.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=80:xrisoloras-letter-to-king-manouil&catid=26:anamesa-sta-ereipia&Itemid=169