Έλληνες Ποιητές
Μεσαιωνική περίοδος
Στέφανος Σαχλίκης (περί το 1331 μ.Χ - μετά το 1391 μ.Χ ).
Ήταν Κρητικός σατιρικός ποιητής, ο πρώτος εκπρόσωπος της κρητικής λογοτεχνίας και ο πρώτος ποιητής που χρησιμοποίησε ομοιοκαταληξία στην νεοελληνική λογοτεχνία.
Για την ζωή του μπορούμε να αντλήσουμε λίγες πληροφορίες από έγγραφα ίδιας εποχής και από τα αυτοβιογραφικά στοιχεία των έργων του. Γεννήθηκε στο Ηράκλειο, από εύπορη ελληνική οικογένεια που ενδεχομένως είχε ασπαστεί τον Καθολικισμό. Ο πατέρας του ήταν ο ίδιος μέλος της Συγκλήτου.
Το 1348 ο πατέρας και η αδερφή του πέθαναν κατά την διάρκεια επιδημίας πανώλης και ο Σαχλίκης κληρονόμησε ολόκληρη την περιουσία της οικογένειας του. Για αρκετά χρόνια έζησε άσωτη ζωή και σπατάλησε τα χρήματά του σε διασκεδάσεις, τυχερά παιχνίδια και γυναίκες. Φαίνεται ότι από καταγγελία κάποιας γυναίκας κατέληξε στην φυλακή για σύντομο διάστημα, γύρω στο 1370.
Από το 1371 και για την επόμενη δεκαετία έζησε στην επαρχία, στο χωριό Πενταμόδι, όπου είχε απομείνει ένα οικογενειακό φέουδο. Μετά το 1382 εργάστηκε ως δικηγόρος. Οι πληροφορίες από έγγραφα για το πρόσωπό του σταματούν στο 1391.
Ποίηση: Τα πιο σημαντικά του έργα του είναι:
- Το «Αφήγησις παράξενος» που περιγράφει την ζωή και τα παθήματα του.
- Το «Περί φίλων» με 201 ανομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους στίχους, που αναφέρονται τα συναισθήματα του ποιητή ως προς του φίλους του.
- Το ποίημα «Περί φυλακής» με 176 ανομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους στίχους που περιγράφει την ζωή του μέσα από στην φυλακή.
- Το «Βουλή των πολιτικών» με 334 ομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους στίχους που είναι και το πρώτο ποίημα στην ελληνική λογοτεχνία που γράφτηκε σε ομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο στίχο.
- Το «Έπαινος των γυναικών» με 735 οκτασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους, μία χλευαστική περιγραφή των ηθικών ελαττωμάτων των γυναικών αρχίζοντας από τις ανύπαντρες, προχωρώντας στις παντρεμένες και τελειώνοντας στις χήρες
Τα ποιήματα του σώθηκαν σε τρία χειρόγραφα: Το Παρισινόν, Το της Νεαπόλεως και το Του Modpellier. Τέλος, η ποίηση του χαρακτηρίζεται από ρεαλιστικές περιγραφές και διαλόγους και είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι ενσωματώνει και ιταλικές φράσεις για να αναπαραστήσει την αυθεντική καθημερινή ομιλία.
Παραδείγματα έργων:
Αφήγησις παράξενος 
Στίχοι 105-110
Πολλὰ ἐχαροκόπησα ἐγὼ καὶ ἐκείνη ἀντάμα
ἦταν αὐθέντρια καὶ κυρὰ καὶ δέσποινα καὶ ντάμα.
Πολλὰ παραδιαβάσαμεν ἀντάμα ἐμεῖς οἱ δύο:
ἀκόμη ὡς καὶ τὴν σήμερον τὰ γένια μου μαδίω.
Διὰ ἐκείνην τὴν πολιτικὴν στὴν φυλακὴν μ' ἐβάλαν
καὶ ἀπείτις μ' ἐρημάξασιν, τότε κοντὰ μ' ἐβγάλαν.
Μετάφραση ποιήματος:
Πολλά ευχαριστήθηκα όταν ήμασταν οι δυο μας
ήταν αρχόντισσα και κυρά και δέσποινα και ντάμα.
Πολλά περάσαμε μαζί εμείς οι δύο:
και ακόμα έως σήμερα να γένια μου μαδάω.
Για εκείνη την ιερόδουλη στην φυλακή με έβαλαν
και όταν με χτύπησαν πολύ, κάπου τότε με έβγαλαν.
Περι φίλων (απόσπ.)
Στιχ. 50-55
Αμμή θωρώ ότι ελλάξασι τα πράγματα του κόσμου
κανείς ουδέν ευρίσκεται καλώς εμπιστεμένος
όλοι αγαπούν τα πράγματα, γυρεύουν το λογάριν
και πάσχουν να κερδίσουσιν, πλούσιοι να γενούσιν
οι ψευδοφίλοι τρέχουσιν οπού ‘ναι το λογάριν,
οπού ‘ναι κέρδος κι όφελος, εκεί κάμνουν φιλίαν.
Μετάφραση ποίηματος:
Όταν κοιτώ πως άλλαξαν τα πράγματα του κόσμου
κανείς ποτέ δεν βρίσκεται να μπορείς να εμπιστευτείς
όλοι αγαπούν τα πράγματα, γυρεύουν τους θησαυρούς
και προσπαθούν να κερδίσουν, πλούσιοι για να γίνουν
και οι ψεύτικοι φίλοι τρέχουν εκεί που έχει θησαυρό,
όπου είναι το κέρδος και το όφελος, εκεί φτιάχνουν φιλίες.
Περί φυλακής (απόσπ.)
Ωσάν ανοίξει το πουρνό της φυλακής η πόρτα,
ανάκειταί μου να του πω χίλια «καλώς εφάνης»·
και ελέγαν το τα χείλη μου, αμ’ η καρδιά μου μέσα...
όλοι σας το κατέχετε το τι καλόν τον θέλω!
Εις γιόμα και εις δείπνον μου αντάμα τρώμεν πάντα…
Μετάφραση ποιήματος:
Όταν ανοίξει το πρωί της φυλακής η πόρτα
μου έρχεται να του πω χίλια «καλώς όρισες»
και το έλεγαν τα χείλη μου, μα ή καρδιά μου μέσα…
όλοι σας το γνωρίζετε το τι καλό τον θέλω!
Το πρωί και στο μεσημεριανό μαζί τρώμε πάντα…
Άτιτλο (απόσπ.)
Ο κύρης και η μάνα μου, εκείνοι οπού με εκάμαν
κατάχερα εκ το στόμα μου ουδέν έλειψε το γάλα,
και εις μιάν οι άτυχοι γονείς εις το σχολείον
με εβάλαν στα γράμματα μ' εβάλασιν, φρόνεσιν να μανθάνω...
και έμαθα τα γράμματα, ώστε ενηλικώθην
κι επρόκοπτα εις την παίδευσιν ώσπου εμεγαλώθην.
Αμήν απείν εγένομουν χρονών δεκατεσσάρων...
ήρχισα τον δάσκαλον να τον αποχωρίζω
και τα στενά του Κάστρου μας τριγύρω να γυρίζω.
Αργά και πότε το χαρτί επιάνα να διαβάζω,
αμή ήθελα να περπατώ δια να περιδιαβάζω...
τα καλαμάρια, τα χαρτιά όλα τα λακτοπάτουν...
κι εφαίνετό μου το σκολειόν ωσάν κακόν θηρίον.
Ολίγα γράμματα έμαθα και τότε τα εξαφήκα,
και εις το σκολειόν των πολιτικών εγύρεψα και εμπήκα…
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
http://epet.nlg.gr
https://www.scribd.com
Βιβλιογραφία:
Λιουμπάρσκυ Γ. Ν., «Ο Κρής ποιητής Στέφανος Σαχλίκης», Κρητικά Χρονικά, τομ. 14 (1960).
Σαχλίκη Ερμηνείαι, Conseils a Franceschi, Collection de Monuments, De La Langue neo-hellenique, N 15, Κατά το Παρισίοις χειρόγραφον εκδοθέν, επιμελεία και διορθώσει, Αιμυλίου Λεγρανδίου.