Έλληνες Ποιητές
Μεσαιωνική περίοδος
Μανουήλ Φιλής (περί το 1275 μ.Χ – 1345 μ.Χ)
Για την ζωή του δυστυχώς δεν υπάρχει καμία σχεδόν πληροφορία. Κάποιοι ιστορικοί ερευνητές μας δίνουν την πληροφορία πως έζησε την εποχή των Παλαιολόγων (Ανδρόνικου Β΄ και Γ΄) ήταν ποιητής και συγγραφέας. Μαθήτευσε δίπλα στον Γεώργιο Παχυμέρη. Η καταγωγή του ήταν από την Έφεσο, αλλά εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη.
Ασχολήθηκε και με τις θετικές επιστήμες και συγκεκριμένα με την βοτανική και την ζωολογία.
Σήμερα θεωρείται ένας από τους γονιμότερους ποιητές της Μεσαιωνικής περιόδου.
Ποίηση: Τα πιο σημαντικά του έργα είναι:
- To «Εις του ιβ’ μήνας» που είναι ένα ποίημα το οποίο έχει ως θέμα μια ζωγραφία των δώδεκα μηνών. Σήμερα θεωρείται ως το πιο πρωτότυπο ποίημα ως προς τον συνδυασμό και ίσως το μοναδικό που είχε ποτέ γραφτεί με αυτόν τον τρόπο μέχρι εκείνη την εποχή.
- Το «Εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ παλαιοῦ», ποίημα για την αφήγηση-απεικόνιση από την Παλαιά Διαθήκη.
- Το «Eἰς τὴν ἐν λίθῳ πεποιημένην φιλοξενίαν τοῦ Ἀβραάμ.» ποίημα με θεολογικό καθώς και φιλοσοφικό περιεχόμενο.
Επίσης έγραψε πολλά ποιήματα που περιγράφουν ζώα, όπως το ποίημα «Εις τον στρουθοκάμηλον» που εξηγεί μέσα από τους στίχους του τις ιδιότητες του συγκεκριμένου ζώου. Η θεματολογία των ποιημάτων του ποικίλλει από πανηγυρικούς λόγους και νεκρολογίες μέχρι αφιερώματα σε φυτά και ζώα. Τέλος ήταν ονομαστός για τα επιγράμματά του.
Παραδείγματα έργων:
Εις του ιβ’ μήνας (απόσπ.)
Αυτό λοιπόν είναι κατανοητό:
Ο ζωγράφος εδώ ζωγραφίζει
τον Μάρτη με όπλα και θάρρος
και με ένα άλογο ανυπόμονο
ήρθε ο καιρός για εκστρατείες.
Τον Απρίλη τον αναπαριστά με την σπορά
με τα λιβάδια και τις λύρες των βοσκών
αυτούς τους έβαλε να αρμέγουν ζεστό το γάλα
Κι ο Μάης με ένα στεφάνι από λουλούδια
τιμά βασίλισσα την εποχή του χρόνου
και την ντύνει με φόρεμα τριανταφυλλί.
Ο Ιούνης βγάζει χορτάρια απ την γή
δίνει χαρά στην καμμένη βλάστηση
με καινούργια φρεσκάδα
και το δρέπανο του ακονίζει.
Ο Ιούλης με βόδια καλοζεμένα
το καλοκαίρι αλωνίζει τα στάχυα
και αντιτάσσεται έτσι
στην δική του ζέστη…
Εις την ιστορίαν του παλαιού
Ὑπερφυοῦς θαύματος εἰκόνα γράφων
μικροῦ παρεγχεῖ καὶ πνοὴν ὁ ζωγράφος·
εἰ δ’ οὐκ ἔχει θόρυβον ἡ τέχνη, ξένε,
μὴ θαυμάσῃς· καὶ τοῦτο τοῦ μυστηρίου,
μᾶλλον δὲ τῆς χάριτος αὐτῆς λαμψάσης
ἐχρῆν σιωπῇ συσταλῆναι τοὺς τύπους.
Μετάφραση ποιήματος:
Ζωγραφίζοντας εικόνα θαύματος υπερφυσικού
σχεδόν σταλάζει και πνοή ο ζωγράφος·
αν όμως η τέχνη δεν περιέχει θόρυβο, ξένε,
μην απορήσεις· γιατί κι αυτό λόγω του μυστηρίου,
ή μάλλον καλύτερα από τη στιγμή που έλαμψε η ίδια η χάρη
έπρεπε οι μορφές μαζεμένες να σιωπήσουν.
Eις την εν λίθω πεποιημένην φιλοξενίαν του Αβραάμ. (απόσπ.)
Ὁ λίθος οὗτος ἀντὶ πάντων τῶν λίθων
βοᾷ σιωπῶν, ὡς θεὸς καὶ τοῖς λίθοις
δίδωσιν, ὡς εἴρηκε σοὶ, παῖδας κύειν.
Μὴ γὰρ ἀναπνεῖν Ἁβραὰμ οὐκ ἰσχύεις;
Ἐχρῆν ἀτεχνῶς ἐκμαθεῖν καὶ τοὺς λίθους
τὴν ἱστορικὴν Ἁβραὰμ ἀπλαστίαν.
Οὐκοῦν ὁ παρὼν ζωγραφεῖ ταύτην λίθος,
ἐνθεὶς ἑαυτῷ καὶ πνοὴν πεπηγμένην.
Ἔδει παρεῖναι καὶ τὸν ἄψυχον λίθον
μάρτυρα τοῦ σοῦ πρὸς θεόν, πάτερ, πόθου.
Σιγᾷ μὲν οὖν ὡς λίθος· ἐκ δὲ τῶν τύπων
κῆρυξ ἀτεχνῶς ἐν ψυχῇ ζῶν εὑρέθη.
Μή, μή, θεατά, μὴ παρέλθῃς τὸν λίθον
ὡς λίθον ἁπλῶς· οὐδὲ γὰρ ὄντως λίθος.
Ἀλλὰ πνοῆς ἄδηλον ἐγχέας τόνον,
γλυφῆς χάριν ἔδειξεν ἐψυχωμένην.
Μετάφραση ποίηματος:
Αυτή η πέτρα για όλες μαζί τις πέτρες
φωνάζει σιωπηλά ότι ο θεός και στις πέτρες
δίνει τη δύναμη, όπως σου έχει πει, να γεννούν παιδιά.
Γιατί μήπως δεν μπορείς Αβραάμ να αναπνέεις;
Σίγουρα χρειαζόταν και οι πέτρες να μάθουν
την γνωστή αφήγηση για την ειλικρίνεια-
το ανυπόκριτο του Αβραάμ.
Γι’ αυτό λοιπόν τη ζωγραφίζει αυτή εδώ η πέτρα
βάζοντας μέσα της και την αναπνοή προσαρμοσμένη.
Έπρεπε να παρουσιαστεί και η άψυχη πέτρα
ως μάρτυρας του δικού σου πόθου, πάτερ, προς τον θεό.
Ως πέτρα βέβαια που είναι, σιωπά όμως από τις μορφές
αναδείχθηκε σίγουρα ένας κήρυκας ζωντανός στην ψυχή.
Μη, μη θεατή, μην προσπεράσεις την πέτρα
σαν απλή πέτρα· γιατί πράγματι δεν είναι πέτρα.
Αλλά ρίχνοντας μια άγνωστη απόχρωση-τόνο πνοής
την έκανε ένα έργο τέχνης ανάγλυφο με ψυχή.
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
http://users.uoa.gr
http://www.ime.gr
https://www.scribd.com
Βιβλιογραφία:
Μανουήλ Φιλή, Στίχοι εις τους ιβ’ μήνας, Παναγιώτης Καμπάνης, Δρ. Αρχαιολόγος-Ιστορικός, Μουσείο Βυζαντινου Πολιτισμού.
E. Miller (εκδ.), Manuelis Philae Carmina, τ. 1-2, Παρίσι 1855-1857, ανατ. 1967, τ. 2.
Historia religiosa, ΘΕΟ∆ΩΡΗΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΥΡΡΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Η ΑΣΚΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, Εργαστήριο ∆ιαχείρισης Πολιτισµικής Κληρονοµιάς, Πανεπιστήµιο Αιγαίου, Τµήµα Πολιτισµικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, 2006.