Έλληνες Ποιητές
Μεσαιωνική περίοδος
Ιωάννης Γεωμέτρης (960 μ.Χ).
Ήταν ένας απ' τους καλύτερους μεσαιωνικούς ποιητές. Έζησε τον 10ο αιώνα και μάλλον καταγόταν από αρχοντική οικογένεια. Είχε πολύ καλή εκπαίδευση, υπηρέτησε ως στρατιωτικός στο στράτευμα έως το 986, απόκτησε τον τίτλο Πρωτοσπαθάριος, και αργότερα έγινε μοναχός. Από τα κείμενά του τεκμηριώνεται πως ήταν σύγχρονος του Νικηφόρου Φωκά, και ίσως το δεύτερο όνομά του «Κυριώτης» το έλαβε επειδή γεννήθηκε στην περιοχή Τα Κύρου της Κωνσταντινούπολης ή από μοναστήρι.
Για την σημασία που έχει αποκτήσει στις σπουδές για το Βυζάντιο είναι χαρακτηριστικό ότι ο Kazhdan του αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στο βιβλίο του Ιστορία της βυζαντινής λογοτεχνίας. Τα ποιήματά του είναι πολύτιμες πηγές για την ιστορία της τέχνης και της αρχιτεκτονικής των βυζαντινών μνημείων και ουσιαστικά ανοίγει τον δρόμο στους επόμενους συγγραφείς όπως ο Μιχαήλ Ψελλός και ο Χριστόφορος Μυτιληναίος.
Η ποίηση του αποτυπώνει τους ταραγμένους καιρούς του Φωκά και του Τσιμισκή και την προσωπικότητα του δημιουργού της: έναν άνθρωπο γεμάτο φλόγα και πάθος. Πολεμιστής ο ίδιος στην πραγματική ζωή χρησιμοποιεί τον λόγο ως όπλο ενάντια στην δυστυχία.
Ποίηση: Τα πιο σημαντικά του έργα είναι:
- To «Εις την απόστασιν».
- To «Εις τίνα μουσικόν».
- Το «Εις σαρκικόν έρωτα».
- Το «Ως εκ τίνος κόρην αιτησαμένου ύδωρ και ερασθέντος αυτής».
- Το «Εις τον εαυτού πατέρα».
- Το «Εις τους διαβάλλοντας».
- Το «Εις τον βίον».
Σήμερα σώζονται 236 ποιήματα του σε ιαμβική στιχουργική μορφή καθώς και πολλά επιγράμματα του. Τα ποιήματα αυτά αναφέρονται τόσο σε θρησκευτικά όσο και σε κοσμικά αλλά και πολιτικά θέματα. Είναι αφιερωμένα στον Χριστό, την Θεοτόκο, σε αγίους, εικόνες, λείψανα, αλλά και σε Βυζαντινούς αυτοκράτορες, αρχαίους συγγραφείς και φιλοσόφους. Μερικά από αυτά τα ποιήματα είναι το «Εἰς τοὺς διαβάλλοντας», το «Εις τον κύριον Νικηφόρον τον βασιλέα», το επίγραμμα «Εις τον Πλάτωνα» και «Εἰς τὴν νοητὴν ουσίαν» φιλοσοφικού περιεχομένου και το «Εις τον εαυτόν» διδακτικού περιεχομένου κ.α.
Πεζογραφία:
- Έγραψε προγυμνάσματα (ένα είδος ρητορικών ασκήσεων), εκκλησιαστικές ομιλίες για τον Ευαγγελισμό και την Κοίμηση της Θεοτόκου, εγκώμια στον Γρηγόριο Ναζιανζηνό και στον Άγιο Παντελεήμονα, όπως επίσης και μία παράφραση των εννέα ωδών της Παλαιάς Διαθήκης.
Παραδείγματα έργων:
Σε κάποιον Μουσικό
Κάποτε ὁ Θάμυρις κι ὁ Ὀρφέας κι ὁ Κινύρας
μὲ τὰ τραγούδια τους μαγεύαν δέντρα, πέτρες
καi τ᾽ ἄγρια ζῶα. Μὰ οἱ τερπνές σου μελωδίες
τὰ πάντα μάγεψαν: τῆς θάλασσας τοὺς βράχους.
Nομίζω, καὶ τὴ θάλασσα τὴν ἄγρια ἀκόμη
τὴν κατευνάζουν καὶ τοὺς δυνατοὺς ἀνέμους
Κοίτα, σὰν ἄκουσε ὁ αἰθέρας τὸ τραγούδι
εὐθὺς σταμάτησε τὴ δίνη τῶν ἀνέμων.
Tῶν πυκνῶν συνέτριψε νεφῶν τὰ στίφη.
Δὲς πῶς χαρούμενη κι ἡ αἰθρία χαμογελάει!
καὶ κάτω ἡ θάλασσα ἡ τρικυμισμένη πρῶτα
αἴφνης ἠρέμησε κι ἁπλώθηκε σὰν λάδι.
Τὴν ὕβρη πέταξε ὅπως ὁ φονιὰς πετάει
στῆ γῆ τὸ ξίφος, καταπράυνε τὴ μανία‧
ἀπ᾽ τὴ χαρὰ ποὺ μελωδεῖς σοῦ ἀνοίγει δρόμο.
Γλυκὰ ἡ γαλήνη σὲ κοιτάζει καὶ γελάει.
Σκιρτοῦν τὰ ψάρια κι ἡ φιλόμουση Ἀλκυόνα
μὲ τὸ δικό της σοῦ ἀποκρίνεται τραγούδι.
Γύρω καὶ πλάι στὴ λύρα πλέει τὸ δελφίνι,
κρώζει κι ὁ σκάρος καὶ μπροστὰ χιμᾶ ὁ ναυτίλος.
Φτάνει γοργᾶ καὶ προσπερνᾶ τὸ πλοῖο ὁ πομπίλος.
Ἀλλὰ φοβοῦμαι μὴ μαγέψεις τὸ καράβι
καὶ στὸ τραγούδι σου τὸ κάνεις νὰ χορέψει
καὶ τ᾽ ἄνω κάτω τότε φέρεις μὲ τὴ βία,
Η κάνεις ν᾽ ἀνεβοῦν πουλιά, θηρία καὶ ψάρια
στὸ πλοῖο πάνω καὶ στὸν πάτο τὸ τραβήξεις,
ἢ μήπως πέτρες γίνουν αἴφνης ὣς κι οἱ ναῦτες
ἢ καὶ τὰ πάντα, ἂν θὲς νὰ μοιάσεις στὶς Σειρῆνες.
Βλέπεις αὐτὸς κάνει ὣς κι οἱ πέτρες νὰ κινοῦνται…
Ως εκ τίνος κόρην αιτησαμένου ύδωρ
Ὤ τὸ πικρὸ νερὸ ποὺ πάλι ἤπια καὶ πάλι.
Διψῶ ἀκατάπαυστα. Ποιό τὸ νερὸ εἶναι ἐτοῦτο
ποὺ ἀνάβει πυρκαγιὰ καὶ καίει τὴν καρδιά μου;
Κρυβόταν τῶν ἐρώτων ὁ δαυλὸς ἐντός του.
Καὶ τώρα τί νὰ κάνω; Δῶσε μου ὅμως, κόρη,
τὰ χείλη σου νὰ πιῶ‧ μὰ ἀπὸ μακριὰ μὲ φλέγεις.
Κοντά σου τὴ φωτιὰ τοῦ πάθους πῶς θὰ ἀντέξω;
Μόνο ἕνα φάρμακο γιὰ αὐτὴ τὴ δίψα ξέρω:
τὸν ἔρωτα, ἔρωτας πιὸ φλογερὸς τὸν σβήνει.
Τὸν πιὸ μεγάλο ἔρωτα ἕνας πιὸ μεγάλος.
Χριστέ μου, ἁρπάζομαι ἀπὸ σένα τώρα, δῶσ᾽ μου
τὸ ζῶν νερό σου, αὐτὸ θὰ σβήσει καὶ τὴ φλόγα.
Άτιτλο ποίημα 
Ὥρια πάντα τέθηλε καὶ ἄμπελος ἐς τόκον ὀργᾷ,
σμήνεα δ᾿ ἄρτι μέλι χλωρὸν ὑπεκπρορρέει.
Οὔθατα δὲ σφαραγεῦσι, καὶ ἄρνες ἀεὶ σκαίροντες,
αἶγες δ᾿ εὐγλαγέες, λήια κεκλημένα·
ὄρνεα δ᾿ εὐφωνοῦσι, καὶ ἄλσεα εὔσκια, δένδρα
ὕδασι δὲ κρυεροῖς ἀμφιγέγηθε πέτρα.
Τέττιξ σύντονον ἠχεῖ, ναυτίλος ἥδιον ᾄδει,
ᾆσον Ἰωάννη, καὶ σύ τι κἂν μογέης.
Μετάφραση ποιήματος:
Όλα καρπίζουν και τ᾿ αμπέλι θέλει να γεννήσει,
ξέχειλες οι κερήθρες από φρέσκο μέλι.
Σφύζουν τα μαστάρια, χαρά για τ᾿ αρνάκια,
βαριές απ᾿ το γάλα οι κατσίκες, τα στάχυα
το θεριστή κιόλας προσμένουν.
Στα δέντρα κελαηδούνε τα πουλιά,
σκιά δροσερή σκορπούνε τα άλση.
Το γάργαρο νερό παίζει με την πέτρα.
Συναυλία σωστή δίνουν τα τζιτζίκια,
χαρούμενα ο ναύτης τραγουδεί.
Τραγούδα κι εσύ, Ιωάννη, κι ας πονάς!
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
http://www.openarchives.gr
http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/
Βιβλιογραφία:
Hunger H., Η λόγια κοσμική γραμματεία των Βυζαντινών, τόμ. Ι, Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1987
Ποίηση Ύστερης Αρχαιότητας, Κωνσταντίνος Σπανουδάκης, ISBN: 978-960-603-084-0
Μ. ΤΩΜΑ∆ΑΚΗ, Ιωάννης Γεωμέτρης, Ιαμβικά ποιήματα. Κριτική έκδοση, μετάφραση και σχόλια (αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή), Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 2014
M. D. LAUXTERMANN, «John Geometres: Poet and Soldier», Byzantion 68 (1998)