ΟΡΦΙΚΟΙ
ΑΡΧΑΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 7ος - 6ος αιώνας π.Χ.
1. ΑΚΟΥΣΙΛΑΟΣ Ο ΑΡΓΕΙΟΣ (6ος-5ος αιώνας π.Χ.)
Ένας από τους πρώτους Έλληνες πεζογράφους ο οποίος καταγόταν από το Άργος της Βοιωτίας. Αν και συχνά συγκαταλέγεται στους πρώιμους λογογράφους (δηλαδή στους Ίωνες ιστοριογράφους του 6ου και 5ου π.Χ. αιώνα), το γραμμένο στην ιωνική διάλεκτο τρίτομο έργο του με τίτλο «Γενεηλογίαι» (ή Ἱστορίαι) είχε σχεδόν αποκλειστικά μυθολογικό περιεχομένου. Ο Πλάτων είναι ο αρχαιότερος συγγραφέας που αναφέρει τον Ακουσίλαο. Ο Ακουσίλαος μνημονεύεται επίσης από τον Απολλόδωρο, τον Στράβωνα, τον Παυσανία, τον Ιώσηπο κ.ά., ενώ ο Σαβίνος φέρεται να είχε γράψει υπόμνημα [ερμηνευτικά σχόλια] στο έργο του Ακουσιλάου.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΓΕΝΕΗΛΟΓΙΑΙ»
Αρχαίο κείμενο:
Καινῇ δὲ τῇ Ἐλάτου μίσγεται Ποσειδῶν. ἔπειτα (οὐ γὰρ ἦν αὐτῷ ἱερὸν παῖδας τεκὲν οὔτ᾽ ἐξ ἐκείνου οὔτ᾽ ἐξ ἄλλου οὐδενός) ποιεῖ αὐτὸν Ποσε̣ιδέων ἄνδρα ἄτρωτον, ἰσχὺν ἔχοντα μεγίστην τῶν ἀνθρώπων τῶν τότε, καὶ ὅτε τις αὐτὸν κεντοίη σιδήρῳ ἢ χαλκῷ, ἡλίσκετο μάλιστα χρημάτων. καὶ γίγνεται βασιλεὺς οὗτος Λαπιθέων καὶ τοῖς Κενταύροις πολεμέεσκε. ἔπειτα στήσας ἀκόντιον ἐν ἀγορῇ θεὸν ἐκέλευεν ἀριθμεῖν. θεοῖσι δ᾽ οὐκ ἦεν ἀρεστόν, καὶ Ζεὺς ἰδὼν αὐτὸν ταῦτα ποιοῦντα ἀπειλεῖ καὶ ἐφορμᾷ τοὺς Κενταύρους, κἀκεῖνοι αὐτὸν κατακόπτουσιν ὄρθιον κατὰ γῆς καὶ ἄνωθεν πέτρην ἐπιτιθεῖσιν σῆμα, καὶ ἀποθνῄσκει.
Μετάφραση:
Με την Καινή, την κόρη του Ελάτου, σμίγει ο Ποσειδών. Κατόπιν επειδή αυτή δεν ήθελε να γεννήσει παιδιά ούτε από εκείνον ούτε από άλλον την κάνει ο Ποσειδών άντρα άτρωτο, που είχε τη μεγαλύτερη δύναμη από τους ανθρώπους εκείνου του καιρού. Και όταν δοκίμαζε κανείς να τον τρυπήσει με σίδερο ή χαλκό, έπεφτε πολύ εύκολα την ίδια στιγμή στα χέρια του. Και γίνεται αυτός βασιλιάς των Λαπιθών και έκανε συχνά πολέμους με τους Κενταύρους. Αυτός τώρα έστησε μια λόγχη στην αγορά και πρόσταξε να την λογαριάζουν για θεό. Στους θεούς όμως αυτό δεν άρεσε, και σαν τον είδε ο Δίας να κάνει αυτά που έκανε, τον απειλεί και στέλνει εναντίον του τους Κενταύρους. Και εκείνοι τον χτυπούν και τον ρίχνουν χάμω όπως ήταν όρθιος, και τον χώνουν στην γη και βάζουν από πάνω ένα βράχο για μνήμα, και πεθαίνει.
(μετάφραση Σταύρος Τσιτσιρίδης)
2. ΘΕΑΓΕΝΗΣ Ο ΡΗΓΙΟΣ (6ος αιώνας π.Χ.)
Φιλόσοφος του 6ου αι. π.Χ. Υπερασπίστηκε τους Ολύμπιους θεούς από τις αμφιβολίες και τις επιθέσεις της ιωνικής φυσικής Φιλοσοφίας, ιδίως του Ξενοφάνη του Κολοφωνίου. Ο Θεαγένης ερμήνευσε τους ομηρικούς θεούς και τις ιστορίες τους με τρόπο αλληγορικό, θέλοντας να αποκαλύψει έτσι το βαθύτερο νόημα τους, που θα μπορούσε τότε να γίνει αποδεκτό και από τους φιλοσόφους. Συνέδεσε λοιπόν τον καθένα από τους θεούς με την ταιριαστή κάθε φορά φιλοσοφική θεωρία (Απόλλωνας-φωτιά, Ποσειδώνας-νερό, Ήρα-αέρας, κοκ.). Με αυτές τις προσπάθειες του για εναρμόνιση ο Θεαγένης έγινε ο εισηγητής της αλληγορικής ερμηνείας του Ομήρου και γενικά των ποιητών, κάτι που βρήκε την συνέχεια του στην Ποικίλη Στοά και επρόκειτο να επιδράσει ως τον σύγχρονο συμβολισμό.
3. ΦΕΡΕΚΥΔΗΣ Ο ΣΥΡΙΟΣ (580-520 π.Χ.)
Υιός του Βάβυος, ήταν θεογονιστής ποιητής και φιλόσοφος από την νήσο Σύρο. Ανέπτυξε την δική του κοσμολογική θεωρία που επηρεάστηκε από τις Ορφικές ιδέες, την θεωρία του Θαλή, την μυθολογική Θεογονία του Hσιόδου και τις δοξασίες των ιερέων της αρχαίας Aιγύπτου. Τον 6ο π.Χ αιώνα, ο τύραννος της Σάμου Πολυκράτης επέκτεινε την κυριαρχία του και στην Σύρο. Μέσω αυτής της κυριαρχίας ο Φερεκύδης βρέθηκε στην Σάμο όπου δίδαξε τον μεγάλο Πυθαγόρα. Κυριότερο έργο του είναι το «Επτάμυχος ήτοι Θεοκρασία ή Θεογονία». Οι τότε ιερείς τον υπελάμβαναν ως άθεον και αντιστρατευόμενο κατά της τότε θρησκείας. Μέτρησε τον Ήλιο και θεωρείται ο εφευρέτης το πρώτου ηλιακού ρολογιού.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΕΠΤΑΜΥΧΟΣ»
Αρχαίο κείμενο:
αὐ›τῷ ποιοῦσιν τὰ οἰκία πολλά τε καὶ μεγάλα. ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἐξετέλεσαν πάντα καὶ χρήματα καὶ θεράποντας καὶ θεραπαίνας καὶ τἆλλα ὅσα δεῖ πάντα, ἐπεὶ δὴ πάντα ἑτοῖμα γίγνεται, τὸν γάμον ποιεῦσιν. κἀπειδὴ τρίτη ἡμέρη γίγνεται τῷ γάμῳ, τότε Ζὰς ποιεῖ φᾶρος μέγα τε καὶ καλὸν καὶ ἐν αὐτῷ ‹ποικίλλει Γῆν› καὶ Ὠγη‹νὸν καὶ τὰ Ὠ›γηνοῦ ‹δώματα *** βουλόμενος› γὰρ σέο τοὺς γάμους εἶναι τούτῳ σε τι‹μῶ›. σὺ δέ μοι χαῖρέ τε καὶ σύνισθι. ταῦτά φασιν ἀνακαλυπτήρια πρῶτον γενέσθαι· ἐκ τούτου δὲ ὁ νόμος ἐγένετο καὶ θεοῖσι καὶ ἀνθ‹ρώποι›σιν. ἡ δέ μι‹ν ἀμείβε›ται δεξαμ‹ένη εὑ τὸ› φᾶ‹ρος ...
Μετάφραση:
Του ετοιμάζουν τα δώματα, πολλά και μεγάλα. Και όταν τέλειωσαν με όλα, και με την επίπλωση και με τους υπηρέτες και τις υπηρέτριες και με όλα τα άλλα απαραίτητα, κάνουν τον γάμο. Και την τρίτη μέρα του γάμου ο Ζας φτιάχνει μεγάλο και ωραίο φόρεμα και το στολίζει με την Γη και τον Ωγηνό και τα δώματα του Ωγηνού ***
«με τούτο δω σε τιμώ, θέλοντας τούτοι οι γάμοι να είναι δικοί σου. Χαίρε και γίνε ταίρι μου». Και λένε ότι αυτά ήταν τα πρώτα ανακαλυπτήρια: έτσι γεννήθηκε αυτό το έθιμο και για τους θεούς και για τους ανθρώπους. Και αυτή αποκρίνεται, αφού δέχτηκε το ρούχο...
(μετάφραση Δ. Κούρτοβικ)
****************
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
http://www.sakketosaggelos.gr
https://plus.google.com/photos/109850170418579006754/albums/5814767792402258545/5814768596516794914