ΟΙ 7 ΣΟΦΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
ΑΡΧΑΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 7ος - 6ος αιώνας π.Χ.
1. ΠΕΡΙΑΝΔΡΟΣ Ο ΚΟΡΙΝΘΙΟΣ (668-584 π.Χ.)
Ήταν τύραννος της Κορίνθου που διαδέχθηκε τον πατέρα του Κύψελο που είχε ανατρέψει την δωρική αριστοκρατία. Ήταν περιώνυμος για την κακουργία αλλά και την μεγαλοπραγμοσύνη και σοφία του. Προστάτευσε τα γράμματα και τις τέχνες και κατέστησε την αυλή του κέντρο πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Για δε την σπάνια θυμοσοφία του κατατάχθηκε μεταξύ των επτά σοφών του αρχαίου κόσμου. Προϊόντα της διανοητικής γονιμότητας και ανθηρότητάς του αποτελούν αφενός ένα μακρύ ποίημά του με τίτλο «Υποθήκες στον ανθρώπινο βίο» από το οποίο ελάχιστα αποσπάσματα διασώθηκαν και αφετέρου τα αποφθέγματά του που αποστάζουν ευγένεια αισθήματος, αλάθητο πείρα και πρακτική σοφία, στοιχεία που βεβαίως δεν συνάδουν με τις περί αυτού κακόβουλες ιστορίες (έστω και στην έκταση που του αποδίδονται).
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ - ΡΗΣΕΙΣ»
Αρχαίο κείμενο:
1. Τους μέλλοντας ασφαλώς τυραννήσειν, δει τη ευνοία δορυφορείσθαι και μη τοις όπλοις.
2. Τω κατ’ ανάγκην άρχοντα και το εκουσίως αποστήναι κίνδυνον φέρει.
3. Κέρδος αισχρόν βαρύ κειμήλιον.
4. Λοιδόρει ως ταχύ φίλος εσόμενος.
5. Ελευθερία εστί αγαθή συνείδησις.
6. Καιρόν πρόσμενε.
7. Φίλοις ευτυχούσι και ατυχούσιν ο αυτός ίσθι.
8. Αληθείας έχου.
9. Θνητά φρόνει.
10. Σαυτού μη αμέλει.
11. Δυστυχών, κρύπτε, ίνα μη τους εχθρούς ευφρανής.
12. Έριν μίσει.
13. Μελέτα το παν.
14. Χάριν απόδος.
15. Ευεργέτας τίμα.
16. Λόγων απορρήτων εκφοράς μη ποιού.
17. Μη επί παντί λυπού.
18. Αμαρτών μεταβουλεύου.
19. Φθονέεσθαι κρέσσον εστίν ή οικτείρεσθαι.
20. Θνήσκε υπέρ Πατρίδος.
21. Χόλου κρατέειν.
22. Επισφαλής προπέτεια.
23. Ικέτας ελέει.
24. Διαβολήν μίσει.
25. Σοφοίς χρώ.
26. Μη μόνον τους αμαρτάνοντας κόλαζε αλλά και τους μέλλοντας κώλυε.
27. Ό αν ομολογήσης, διατήρει.
Μετάφραση:
1. Εκείνοι που θέλουν να διατηρήσουν με βεβαιότητα την εξουσία, πρέπει να μην την επιβάλλουν με την βία αλλά με την καλοσύνη.
2. Σε εκείνον που κυβερνά με την βία και η εκούσια ακόμη απομάκρυνση του από την αρχή, περιέχει κινδύνους.
3. Το ανήθικο κέρδος είναι βαρειά κληρονομιά.
4. Όταν κατηγορείς κάποιον, να το κάνεις σαν να πρόκειται σύντομα να γίνεις φίλος του.
5. Ελευθερία είναι η ήρεμη συνείδηση.
6. Περίμενε τον κατάλληλο καιρό.
7. Στους φίλους να συμπεριφέρεσαι το ίδιο και αν ευτυχούν και αν δυστυχούν.
8. Να λες την αλήθεια.
9. Να σκέπτεσαι όπως αρμόζει σε θνητούς.
10. Να μην παραμελείς τον εαυτό σου.
11. Όταν δυστυχείς απόκρυβε την δυστυχία σου, για να μην ευχαριστήσεις τους εχθρούς σου.
12. Να μισείς τις φιλονικίες.
13. Να ερευνάς τα πάντα.
14. Να ανταποδίδεις μια χάρη που σου έκαναν.
15. Να τιμάς τους ευεργέτες σου.
16. Να μην αποκαλύπτεις μυστικά λόγια.
17. Να μην λυπάσαι για το κάθε τι.
18. Εάν κάμεις κάποιο σφάλμα να το αναγνωρίζεις και να μετανοείς.
19. Είναι καλύτερα να σε φθονούν παρά να σε λυπούνται.
20. Να πεθαίνεις για την Πατρίδα σου.
21. Να κυριαρχείς του θυμού σου.
22. Η απερίσκεπτη βιασύνη είναι επικίνδυνη.
23. Να συγχωρείς αυτούς που σε παρακαλούν.
24. Να μισείς τις διαβολές.
25. Να συναναστρέφεσαι τους σοφούς.
26. Να μην αρκείσαι στο να τιμωρείς αυτούς που διαπράττουν σφάλματα αλλά να εμποδίζεις και εκείνους που πρόκειται να το κάνουν.
27. Εκείνο για το οποίο θα συμφωνήσεις, να το διαφυλάτεις (να κρατάς τον λόγο σου).
2. ΠΙΤΤΑΚΟΣ Ο ΜΙΤΥΛΗΝΑΙΟΣ (650-570 π.Χ.)
Ήταν πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης της Μυτιλήνης, ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας και μνημονεύεται μαζί με τον Θαλή, τον Βία και το Σόλωνα σε όλους τους σχετικούς καταλόγους. Του αποδίδονται πολλά, χαμένα όμως, ελεγειακά ποιήματα, καθώς και πολλά γνωμικά, όπως <<χαλεπόν εσθλόν έμμεναι>> και το <<γίγνωσκε καιρόν>>. Το πρώτο αποτέλεσε θέμα ωδής του Σιμωνίδη. Του αποδίδεται επίσης και ένα ψευδεπίγραφο προφανώς επίγραμμα της Παλατινής Ανθολογίας.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ - ΡΗΣΕΙΣ»
Αρχαίο κείμενο:
1. Ατυχίαν μη ονειδίζειν, νέμεσιν αιδούμενον.
2. Σωφροσύνην φιλείν.
3. Ουδέν άγαν.
4. Αρχή άνδρα δείκνυσιν.
5. Άρχων, κόσμει σαυτόν.
6. Τους υπηκόους ο άρχων παρασκευάσειε φοβείσθαι μη αυτόν αλλ΄ υπέρ αυτού.
7. Κρατίστην είναι δημοκρατίαν όπου τοις πονηροίς ουκ έξεστιν άρχειν και τοις αγαθοίς ουκ έξεστιν μη άρχειν.
8. Άργος μη ίσθι, μήδ’ αν πλουτής.
9. Ανάγκα δ’ ουδέ θεοί μάχονται.
10. Χαλεπόν το εύ γνώναι.
11. Μη πάσι πίστευε.
12. Φοβού τα αισχρά.
13. Κάτοπτρον είδους χαλκός εστίν, οίνος δε νου.
14. Δίδασκε και μάνθανε το άμεινον.
15. Μη πλούτει κακώς.
16. Καιρόν γνώθι.
17. Το παρόν ευ ποιείν.
18. Συνετών ανδρών, πριν γενέσθαι τα δυσχερή, προνοήσαι όπως μη γένηται.
19. Ανδρείων δε, γενόμενα ευ θέσθαι.
20. Φίλον μη λέγειν κακώς, αλλά μηδέ εχθρόν.
21. Χαλεπόν εσθλόν έμμεναι.
22. Θεράπευε την αλήθεια.
23. Ο μέλλεις πράττειν, μη πρόλεγε. αποτυχών γαρ γελασθήση.
Μετάφραση:
1. Την ατυχία να μην την κοροϊδεύεις, σεβόμενος την θεία δικαιοσύνη.
2. Να αγαπάς την σωφροσύνη.
3. Τίποτα να μην κάνεις με υπερβολή.
4. Η εξουσία δείχνει τον άνδρα.
5. Όταν κυβερνάς να στολίζεσαι (με αρετές).
6. Ο άρχων πρέπει να κάνει τους υπηκόους του να φοβούνται όχι αυτόν αλλά μήπως αυτός πάθει τίποτα.
7. Ισχυρότατη είναι η δημοκρατία εκείνη όπου στους μεν πονηρούς δεν επιτρέπεται να κυβερνούν, στους δε καλούς δεν επιτρέπεται να μην κυβερνούν.
8. Μην μένεις χωρίς εργασία ακόμα και αν είσαι πλούσιος.
9. Εναντίον της ανάγκης, ούτε και οι Θεοί μπορούν να δώσουν μάχη.
10. Είναι δύσκολο πράγμα να ξέρεις τι είναι το σωστό.
11. Να μην πιστεύεις σε όλους.
12. Να φοβάσαι αυτά που είναι ανήθικα.
13. Ο χαλκός είναι καθρέπτη του προσώπου, ο οίνος δε του μυαλού.
14. Να διδάσκεις και να μαθαίνεις ό,τι είναι το καλύτερο.
15. Να μην αποκτάς πλούτη με κακό τρόπο.
16. Να αναγνωρίζεις την ευκαιρία.
17. Κάνε σωστά την δουλειά σου.
18. Οι συνετοί άνθρωποι, προτού συμβούν τα δύσκολα, προνοούν για να μην γίνουν. Οι γενναίοι όμως τα αντιμετωπίζουν όταν αυτά συμβούν.
19. Μην κακολογείς τον φίλο σου αλλά ούτε τον εχθρό σου.
20. Είναι δύσκολο να μείνεις καλός-αγαθός.
21. Να επιδιώκεις την αλήθεια.
22. Μη λες ποτέ αυτό που πρόκειται να κάνεις, διότι αν δεν μπορέσεις να το κάνεις, θα γελοιοποιηθείς.
23. Κάποιος νέος ρώτησε τον Πιττακό τι να κάνει, σε μία περίπτωση που του παρουσιάστηκε να νυμφευτεί, λέγοντάς του τα εξής: «Άρχοντά μου, μου προξενεύουν δύο κοπέλες. Η μία είναι της δικής μου σειράς, ενώ η άλλη ανώτερή μου. Ποια πρέπει να πάρω;»
Σηκώνοντας, τότε, το μπαστούνι του ο σοφός, του είπε:
Αυτά τα παιδιά που παίζουν εκεί κάτω, θα σου απαντήσουν. Παρακολούθησέ τα, του είπε.
Τότε αυτός πήγε κοντά και άκουσε τα παιδιά που έλεγαν: «Στην δική σου σβούρα μείνε».
Μόλις άκουσε αυτά τα λόγια ο ξένος έφυγε, και ακολούθησε αυτό που άκουσε: πήρε την γυναίκα που ήταν της σειράς του.
Λένε όμως πως ο Πιττακός το είπε αυτό από δικό του καημό, διότι η γυναίκα του ήταν από ανώτερο γένος από αυτόν, και του φερόταν με περιφρόνηση.
3. ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ (640/624-546 π.Χ.)
Είναι ο αρχαιότερος προσωκρατικός φιλόσοφος, ο πρώτος των επτά σοφών της αρχαιότητας, μαθηματικός, φυσικός,αστρονόμος, μηχανικός, μετεωρολόγος και ιδρυτής της Ιωνικής Σχολής της φυσικής φιλοσοφίας στην Μίλητο. Ο Θαλής πίστευε πως ο κόσμος είναι γεμάτος θεούς (πάντα πλήρη θεών είναι) και ότι η ψυχή είναι κάτι το κινητικό (κινητικόν τι). Πρόκειται ουσιαστικά για μια αρχαϊκή διατύπωση της θεωρίας του υλοζωισμού, σύμφωνα με την οποία ο κόσμος είναι ζωντανός και έμψυχος, γεγονός που πιστοποιείται από την κινητικότητά του.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ - ΡΗΣΕΙΣ»
Αρχαίο κείμενο:
1. Πως αν τις ατυχίαν ράστα φέρει; Ει τους εχθρούς χείρον πράσσοντας βλέποι.
2. Τι δύσκολον; Το εαυτόν γνώναι.
3. Ευδαιμονίαν άρχοντος νομίζειν, ει τελευτήσειε γηράσας κατά φύσιν.
4. Τι δύσκολον θεάσαι; γέροντα τύραννον.
5. Γεωργού αύρας και ονωνίδας αντί πυρών και κριθών συγκομίζειν εθέλοντος, ουδέν διαφέρει τύραννος ανδραπόδων μάλλον άρχειν ή ανδρών βουλόμενος.
6. Κρατίστην είναι δημοκρατίαν την μήτε πλουσίους άγαν μήτε πένητας έχουσαν πολίτας.
7. Τι κοινότατον; Ελπίς. και γαρ οίς άλλο μηδέν, αύτη παρέστη.
8. Τι πρεσβύτερον; Θεός. Αγέννητον γαρ εστίν.
9. Πιστόν γη, άπιστον θάλασσα, άπληστον κέρδος.
10. Αγάπα τον πλησίον.
11. Τι ισχυρότατον; Ανάγκη. Μόνον γαρ ανίκητον.
12. Της γης αναιρεσθείσης σύγχυσιν τον όλον έξειν κόσμον.
13. Γεώδη τα άστρα.
14. Ειρήνην αγάπα.
15. Καιρόν γνώθι.
16. Τι σοφώτερον; Χρόνος. Τα μεν γαρ εύρηκεν ούτος ήδη, τα δ’ ευρήσει.
17. Τι βλαβερώτατον; Κακία. Και γαρ τα χρηστά βλάπτει παραγενομένη.
18. Τι κάλλιστον; Κόσμος. Παν γαρ το κατά τάξιν τούτου μέρος εστί.
19. Κάλλιστον Κόσμος. Ποίημα γαρ Θεού.
20. Τι τάχιστον; Νους. Δια παντός γαρ τρέχει.
21. Απραγούντας μη ονείδιζε. Επί γαρ τούτους νέμεσις Θεών κάθηται.
22. Ου χείρον μοιχείας επιορκία.
23. Το παρόν εύ ποίει.
24. Όσα νεμεσάς τω πλησίω, αυτός μη ποίει.
25. Μη διαβαλλέτω σε λόγος προς τους πίστεως κεκοινωνηκότας.
26. Τι εύκολον; Το άλλω υποτίθεσθαι.
27. Φίλων παρόντων και απόντων μεμνήσθαι.
28. Τον φίλον κακώς μη λέγε, μη δ’ εύ τον εχθρόν. Ασυλλόγιστον γαρ το τοιούτον.
29. Ουδέν τον θάνατον διαφέρειν του ζειν.
30. Αγάπα τον πλησίον σου μικρά ελαττούμενος.
31. Ουδέν ανεπίληπτον, αλλ’ έχει πάντα διαμαρτίας και αγνοίας.
32. Τάχιστον νους, δια παντός γαρ τρέχει.
33. Δει τα μεν εικότα λέγειν, τα δ’ αμήχανα σιωπάν.
34. Τον βίον μη, τω χρόνω βραχύν όντα, πράγμασιν κακοίς μακρόν ποιείν.
35. Δύσκολον τον εαυτόν γνώναι, εύκολον τω άλλω υποτίθεσθαι.
Μετάφραση:
1. Πως είναι δυνατόν να υποφέρει κανείς την ατυχία πιο εύκολα; Αν βλέπει τους εχθρούς του να δυστυχούν περισσότερο από εκείνον.
2. Τι είναι δύσκολο; Το να γνωρίσει κανείς τον εαυτό του.
3. Να θεωρείς ευτυχισμένο τον άρχοντα ο οποίος θα κατορθώσει πρώτ’ απ’ όλα να γεράσει, και έπειτα να πεθάνει από φυσικό θάνατο.
4. Τι είναι δύσκολο να δει κανείς; Τύραννο που πρόφτασε να γεράσει.
5. Ο τύραννος που θέλει να κυβερνά περισσότερο δούλους παρά ανθρώπους ελεύθερους, δεν διαφέρει καθόλου από τον γεωργό που προτιμά να συγκομίζει ήρας και παράσιτα παρά σιτάρι και κριθάρι.
6. Αρίστη είναι η Δημοκρατία εκείνη η οποία δεν έχει, ούτε υπερβολικά πλουσίους ούτε υπερβολικά φτωχούς πολίτες.
7. Τι είναι το πιο κοινό σε όλους; Η Ελπίδα. Γιατί και τίποτα άλλο να μην υπάρχει, αυτή παρευρίσκεται.
8. Τι είναι πρεσβύτερον; Ο Θεός. Γιατί είναι αγέννητος (προϋπάρχει).
9. Ασφαλής είναι η στεριά, επισφαλής η θάλασσα, αχόρταγο το κέρδος.
10. Να αγαπάς τον πλησίον σου.
11. Τι είναι ισχυρότατο; Η ανάγκη. Γιατί μόνο αυτή δεν νικάται.
12. Αν η γη καταστραφεί, ολόκληρος ο κόσμος (Σύμπαν) θα αναστατωθεί.
13. Τα άστρα αποτελούνται από τα ίδια συστατικά με την γη.
14. Να αγαπάς την ειρήνη.
15. Να γνωρίζεις την αξία του καιρού.
16. Τι είναι το πιο σοφό; Ο χρόνος. Γιατί αυτά μεν αυτός τα έχει ανακαλύψει ήδη, τα άλλα δε θα τα ανακαλύψει στο μέλλον.
17. Τι είναι το πιο βλαβερό; Η κακία. Γιατί βλάπτει και τα καλά όταν τα πλησιάσει.
18. Τι είναι ωραιότατο; Ο Κόσμος. Γιατί οτιδήποτε γίνεται με τάξη, είναι δικό του μέρος.
19. Το ωραιότερο πράγμα είναι ο Κόσμος. Γιατί είναι έργο του Θεού.
20. Τι είναι ταχύτατο; Ο Νους. Γιατί τρέχει δια μέσου όλων.
21. Τους οκνηρούς μην τους κατηγορείς. Γιατί πάνω τους κάθεται από τώρα η τιμωρία των θεών.
22. Η καταπάτηση του όρκου δεν είναι λιγότερο ανήθικη πράξη από την μοιχεία.
23. Να καθιστάς ευχάριστο τον παρόντα καιρό σου.
24. Όσα μισείς στον διπλανό σου, εσύ ο ίδιος μην τα κάνεις.
25. Η συκοφαντία να μη σε κάνει να χάνεις την εμπιστοσύνη σου, από εκείνους με τους οποίους συναλλάσσεσαι.
26. Τι είναι εύκολο; Το να συμβουλεύει κανείς τον άλλον.
27. Πρέπει να ενθυμούμεθα τους φίλους όχι μόνο όταν είναι παρόντες αλλά και όταν είναι απόντες.
28. Τον φίλο σου να μην τον κακολογείς, ούτε και να επαινείς τον εχθρό. Γιατί αυτό είναι ανόητο.
29. Σε τίποτα δεν διαφέρει ο θάνατος από την ζωή.
30. Nα αγαπάς τον πλησίον σου ακόμα και μειώνοντας [ή ζημιώνοντας] λίγο τον εαυτό σου.
31. Tίποτε δεν είναι άψογο, αλλά πάντα υπάρχουν ελαττώματα και παραλείψεις.
32. Ο νους είναι το ταχύτερο από όλα, διότι τρέχει διαπερνώντας τα πάντα.
33. Πρέπει να μιλάει κανείς για τα φυσιολογικά πράγματα και για τα απίθανα να σιωπά.
34. Την ζωή [σου], μιας και είναι σύντομη, μην την κάνεις [να φαίνεται] μακριά με κακά πράγματα.
35. Το να γνωρίζεις τον εαυτό σου είναι δύσκολο, αλλά εύκολο να συμβουλεύεις τους άλλους.
4. ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ (6ος αιώνας-600 π.Χ. θάνατος)
Ήταν τύραννος της Λίνδου στην Ρόδο, ένας από τους «επτά σοφούς» της αρχαιότητας. Σε αυτόν αποδίδονται τα γνωμικά «μέτρον άριστον», «ηδονής κράτει», κ.ά. Ονομάζεται και Κλεόβουλος ο Λίνδιος, διότι η αρχαία Ρόδος ήταν χωρισμένη στις 4 αρχαίες πόλεις: Ρόδος, Λίνδος, Κάμειρος και Ιάλυσος, των οποίων μέρη διασώζονται μέχρι σήμερα.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ - ΡΗΣΕΙΣ»
Αρχαίο κείμενο:
1. Οι αγαθοί ευαπάτητοι.
2. Μέτρον άριστον.
3. Γλώττης κράτειν.
4. Ηδονής κράτειν.
5. Ευδαιμονίαν άρχοντος νομίζειν ει μηδενί πιστεύοι των συνόντων.
6. Ευπορούντα μη υπερήφανον είναι, απορούντα μη ταπεινούσθαι.
7. Όταν τις εξίη της οικίας ζητείτω, πρώτερον τι μέλλει πράσσειν και όταν εισέλθη πάλιν ζητείτω τι έπραξε.
8. Ευ το σώμα έχειν και την ψυχήν.
9. Οψιμανθή είναι μάλλον ή αμαθή.
10. Αρετής οικείον είναι, κακίας αλλότριον.
11. Λόγων τε πλήθος. Αλλ’ ο καιρός αρκέσει.
12. Γυναικί μη φιλοφρονείσθαι, μηδενί μάχεσθαι, αλλοτρίων παρόντων. Το μεν γαρ άνοιαν, το δε μανίαν σημαίνειν.
13. Βία μηδέν πράττειν.
14. Μη ματαίως άχαρις γινέσθω.
15. Έχθραν διαλύειν.
16. Δει παιδεύεσθαι και τας παρθένους.
17. Τον του δήμου εχθρόν πολέμιον νομίζειν.
18. Φρόνει το κεδνόν.
19. Πατέρα δει αιδείσθαι.
20. Φιλήκοον είναι μάλλον η φιλόλαλον.
21. Αδικίαν φεύγειν.
22. Τας μεταβολάς της τύχης, γενναίως επίστασο φέρειν.
23. Αλλότριων μη επιθυμεί.
Μετάφραση:
1. Οι καλοί εύκολα εξαπατώνται
2. Να βάζεις σε όλα ένα μέτρο, ν’ ακολουθείς μια μέση οδό.
3. Να συγκρατείς την γλώσσα σου.
4. Να αντιστέκεσαι στις ηδονές σου.
5. Να θεωρείτε ως ευτυχή τον άρχοντα εκείνον, ο οποίος δεν έχει εμπιστοσύνη σε κανένα από αυτούς που τον περιβάλλουν.
6. Όταν είσαι πλούσιος να μην είσαι υπερήφανος, όταν δε είσαι φτωχός να μην ταπεινώνεσαι.
7. Όταν κάποιος εξέρχεται από το σπίτι του, ας εξετάζει τι πρόκειται να κάνει και όταν εισέλθει πάλι, ας εξετάζει τι έκανε.
8. Προφύλασσε την υγεία του σώματος και της ψυχής.
9. Καλλίτερα να μαθαίνεις έστω και αργά παρά να παραμένεις αμαθής.
10. Γνώρισμα της αρετής είναι, κάθετι που είναι ξένο στην κακία.
11. Από λόγια υπάρχουν πλήθος. Αλλά ο καιρός θα δείξει.
12. Προς την γυναίκα σου μπροστά σε ξένους ούτε πολλές φιλοφρονήσεις να της κάμεις, ούτε να είσαι εριστικός μαζί της. Γιατί το μεν πρώτο φανερώνει μωρία, το δε δεύτερο παραφροσύνη.
13. Τίποτα μην κάνεις με την βία.
14. Να μην γίνεσαι δυσάρεστος χωρίς λόγο.
15. Να διαλύεις την έχθρα που έχεις με κάποιον.
16. Πρέπει να μορφώνονται και τα κορίτσια.
17. Τον εχθρό του λαού να τον θεωρείς και δικό σου εχθρό.
18. Να σκέπτεσαι κάτι πολύτιμο (που να αξίζει).
19. Να ντρέπεσαι (σέβεσαι) τον πατέρα σου.
20. Να προτιμάς ν’ ακούς παρά να μιλάς.
21. Να αποφεύγεις την αδικία.
22. Να υπομένεις τις αλλαγές της τύχης σου με γενναιότητα.
23. Να μην επιθυμείς τα αγαθά των άλλων.
5. ΣΟΛΩΝ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ (639-559 π.Χ.)
Ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας. Ανήκε σε πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια που απέδιδε την καταγωγή της στην γενιά του μυθικού βασιλιά της Αθήνας Κόδρου. Όταν ο Σόλων έχασε την περιουσία του, στράφηκε προς το εμπόριο και ταξίδεψε στην Αίγυπτο και τη Μ. Ασία. Επωφελούμενος από τα ταξίδια του αυτά μελέτησε ξένους πολιτισμούς και νόμους, καθώς και τον πολιτικοοικονομικό βίο των άλλων χωρών. Τα εφόδια που απέκτησε τα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά για την κοινωνική και οικονομική ανόρθωση της πατρίδας του και έτσι κατόρθωσε να αναδειχτεί στον σπουδαιότερο άνδρα της εποχής του.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ - ΡΗΣΕΙΣ»
Αρχαίο κείμενο:
1. Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήση.
2. Μετριώτερον άρχοντα ποιεί και τύραννον επιεικέστερον ο πείθων ως άμεινον είη το μη άρχειν ή το άρχειν.
3. Ανδρών δ’ εκ μεγάλων πόλις όλλυται.
4. Ο των περισσών ζήλος, ευθύς ακολουθεί και συνοικίζεται τη χρεία των αναγκαίων.
5. Ηδονήν φεύγε ήτις ύστερον λύπην τίκτει.
6. Μηδένα προ του τέλους μακάριζε.
7. Χρω τοις Θεοίς.
8. Πάντη δ’ αθανάτων αφανής νόος ανθρώποισιν.
9. Το Θείον φθονερόν και ταραχώδες.
10. Τον λόγον είδωλον είναι των έργων.
11. Όσον εν πολέμω δύναται σίδηρος τοσούτον εν πολιτεία λόγος εύ έχων ισχύει.
12. Τοις σεαυτού πράος ίσθι.
13. Γηράσκων δ’ αιεί πολλά διδασκόμενος.
14. Τα σπουδαία μελέτα.
15. Έργμασιν εν μεγάλοις, πάσιν αδείν χαλεπόν.
16. Συμβούλευε μη τα ήδιστα, αλλά τα βέλτιστα.
17. Φίλους μη ταχύ κτώ, ούς δ’ αν κτήση, μη ταχύ αποδοκίμαζε.
18. Μη ψεύδου, αλλ’ αλήθευε.
Μετάφραση:
1. Αν μάθεις πρώτα να κυβερνάσαι, θα μάθεις και να κυβερνάς.
2. Μετριοπαθέστερο κάνει τον άρχοντα και επιεικέστερο τον τύραννο, εκείνος που θα μπορούσε να τους πείσει ότι προτιμότερο θα ήταν να μην κυβερνούν παρά να κυβερνούν.
3. Η πατρίδα από τους μεγάλους άνδρες καταστρέφεται.
4. Η σφοδρή επιθυμία για την απόκτηση περιττών πραγμάτων, ακολουθεί ευθύς αμέσως μετά την απόκτηση των αναγκαίων.
5. Να αποφεύγεις την ηδονή, η οποία μετά φέρνει λύπη.
6. Κανένα να μην καλοτυχίζεις πριν να δεις το τέλος της ζωής του.
7. Να χρησιμοποιείς (επικαλείσαι) τους θεούς.
8. Η σκέψη των αθανάτων θεών είναι ανεξερεύνητη από τους ανθρώπους.
9. Οι Θεοί είναι γεμάτοι φθόνο και δημιουργούν ταραχές.
10. Ο λόγος είναι η εικόνα των έργων.
11. Όση δύναμη έχει στον πόλεμο ο σίδηρος, άλλη τόση δύναμη έχει στην Πολιτεία ο λόγος.
12. Στους δικούς σου ανθρώπους να είσαι πράος.
13. Γηράσκω συνεχώς και πάντοτε μαθαίνοντας.
14. Να μελετάς ό,τι αξίζει να μελετηθεί.
15. Σε μεγάλα έργα είναι δύσκολο να είναι όλοι ευχαριστημένοι.
16. Να συμβουλεύεις όχι τα πιο ευχάριστα, αλλά τα πιο ωφέλιμα.
17. Φίλους να μην αποκτάς σύντομα, εκείνους όμως που θα αποκτήσεις να μην τους αποδοκιμάζεις εύκολα.
18. Να μην λες ψεύδη, αλλά την αλήθεια.
6. ΒΙΑΣ Ο ΠΡΙΗΝΕΥΣ (600-530 π.Χ.)
Ήταν ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας αλλά και ποιητής, από την Πριήνη της Ιωνίας, γιος του Τευτάμου. Έγινε γνωστός για την δικαιοσύνη του και την ρητορική του δεινότητα. Σήμερα σώζονται ηθικά αποφθέγματα του, ως και απόσπασμα λυρικού ποιήματός του. Ο γραμματικός Σάτυρος τον κατανέμει ανάμεσα στους 7 σοφούς.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ - ΡΗΣΕΙΣ»
Αρχαίο κείμενο:
1. Οι αγαθοί ευαπάτητοι.
2. Μήτε ευήθης ίσθι μήτε κακοήθης.
3. Ό αν έλη, βεβαίως τηρών διάμενε.
4. Βραδέως εγχείρει τοις πραττομένοις. Εγχειρίσας δε πράττε βεβαίως.
5. Βραδέως εγχείρει, ό δ’ αν άρξη διαβεβαιού.
6. Ατυχή είναι τον ατυχίαν μη φέροντα.
7. Το γνώθι σαυτόν χρήσιμον εις νουθεσίαν των αλαζόνων, οι υπέρ την εαυτών δύναμιν φλυαρούσιν.
8. Αφροσύνην μη προσδέχου.
9. Φρόνησιν αγάπα.
10. Δοκεί ένδοξος γενέσθαι και βασιλεύς και τύραννος ει τρόποις χρώτο τοις νόμοις της πατρίδος.
11. Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήση.
12. Κρατίστην είναι δημοκρατίαν εν ή πάντες ως τύραννον φοβούνται τον νόμον.
13. Τι γλυκύ ανθρώποις; Ελπίς.
14. Ανάξιον άνδρα μη επαίνει διά πλούτον.
15. Νόσος ψυχής, το των αδυνάτων εράν.
16. Των θανάτων κακός εστίν ο από των νόμων επαγόμενος.
17. Ζην κρίττόν εστι επί στοιβάδος κατακείμενον και θαρρείν ή ταράττεσθαι χρυσήν έχοντα κλίνην.
18. Περί θεών λέγε, ως εισίν.
19. Των ζώων χαλεπώτατόν εστι, των μεν αγρίων ο τύραννος, των δε ημέρων ο κόλαξ.
20. Λάλει καίρια.
21. Μη ταχύ λάλει. Μανίαν γαρ εμφαίνει.
22. Φίλει μεν ως ο μισήσων, μίσει δε ως φιλήσων.
23. Άριστον δοκείν, οίκον είναι εν ω τοιούτος εστίν ο δεσπότης δι’ αυτόν, οίος έξω διά τον νόμον.
24. Το μεν ισχυρόν γενέσθαι, της φύσεως έργον. Το δε λέγειν δύνασθαι τα συμφέροντα τη πατρίδι, ψυχής ίδιον και φρονήσεως.
25. Πείσας λάβε, μη βιασάμενος.
26. Νόει το πραττόμενον.
27. Ό,τι αν αγαθόν πράττης, Θεούς μη σεαυτόν αιτιών.
28. Κτήσαι εν μεν νεότητι ευπραξίαν, εν δε τω γήρα σοφίαν.
29. Εφόδιον από νεότητος εις γήρας αναλάμβανε σοφίαν. Βεβαιότερον γαρ τούτο άλλων κτημάτων.
30. Ων η τύχη κυρία δούναι και αφελέσθαι, ου δεήσει ουδενός.
Μετάφραση:
1. Οι καλοί εύκολα εξαπατώνται.
2. Ούτε αγαθιάρης να είσαι, ούτε κακοήθης.
3. Εκείνο το οποίο ήθελες εκλέξει να κάνεις, συνέχισέ το σταθερά.
4. Να επιχειρείς αργά (και κατόπιν σκέψεως) αυτά τα οποία πρόκειται να κάνεις. Όταν όμως τα ξεκινήσεις να ενεργείς με αποφασιστικότητα.
5. Βραδέως να επιχειρείς κάτι. Εκείνο όμως που θα αρχίσεις να κάνεις να το παρακολουθείς ότι θα γίνει.
6. Ατυχής είναι εκείνος που δεν μπορεί να υποφέρει την ατυχία.
7. Το να γνωρίσει κανείς τον εαυτό του είναι ωφέλιμο στους αλαζόνες, οι οποίοι φλυαρούν υπερβάλλοντες την δύναμή τους.
8. Την αφροσύνη να μην την παραδέχεσαι.
9. Να αγαπάς την σύνεση.
10. Είναι φανερό ότι θα γινόταν ένδοξος και Βασιλεύς και Τύραννος, εάν συμπεριφερόταν σύμφωνα με τους Νόμους της Πατρίδας.
11. Αν μάθεις πρώτα να κυβερνάσαι, θα μάθεις και να κυβερνάς.
12. Η πλέον καλή από όλες τις δημοκρατίες, είναι εκείνη στην οποία όλοι σαν τύραννο φοβούνται τον νόμο.
13. Τι είναι γλυκό στους ανθρώπους; Η Ελπίδα.
14. Τον ανάξιο άνδρα μην τον επαινείς για τα πλούτη του.
15. Είναι αρρώστεια της ψυχής, το να επιθυμεί κανείς τα αδύνατα.
16. Από τους θανάτους κακός είναι εκείνος, ο οποίος προκαλείται από την επιβολή του Νόμου.
17. Είναι προτιμότερο να ζει κανείς ξαπλωμένος πάνω σε στρώμα φτωχικό και να διατηρεί το θάρρος του, παρά να αγωνιά πάνω σε χρυσό κρεβάτι.
18. Για τους θεούς να μιλάς όπως τους αρμόζει.
19. Από όλα τα ζώα τα χειρότερα είναι, από τα μεν άγρια ο τύραννος, από τα δε ήμερα ο κόλακας.
20. Να λες τα σωστά.
21. Να μην βιάζεσαι να μιλάς. Γιατί αυτό δείχνει άνθρωπο μανιακό.
22. Να αγαπάς, σαν να πρόκειται να μισήσεις, και να μισείς σαν να πρόκειται να αγαπήσεις.
23. Άριστη μου φαίνεται η οικία στην οποία ο οικοδεσπότης της μέσα σε αυτήν συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο επειδή την σέβεται, όπως συμπεριφέρεται κι έξω επειδή σέβεται τον νόμον.
24. Το να είναι κανείς ισχυρός είναι έργο της φύσης. Το να μπορεί να λέει όμως αυτά που συμφέρουν την πατρίδα είναι γνώρισμα της ψυχής και της σύνεσης.
25. Να παίρνεις όταν έχεις πείσει τον άλλον, όχι με την βία.
26. Να κατανοείς αυτό το οποίο κάνεις.
27. Ό,τι καλό κάνεις, να το αποδίδεις στους θεούς όχι στον εαυτό σου.
28. Να αποκτάς στην μεν νεότητά σου την ευτυχία από της σωστές πράξεις, στην γεροντική σου δε ηλικία, σοφία.
29. Από την νεανική σου ηλικία να παίρνεις σαν αναγκαίο εφόδιο για τα γηρατειά την σοφία. Γιατί αυτή είναι το σταθερότερο απόκτημα από όλα τα άλλα.
30. Δεν έχεις ανάγκη κανενός πράγματος, από εκείνα που η τύχη έχει το δικαίωμα να σου τα δίνει ή να σου τα αφαιρεί.
7. ΧΕΙΛΩΝ Ο ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΟΣ (600-520 π.Χ.)
Γιος του Δαμαγέτου, ήταν πολιτικός, νομοθέτης, φιλόσοφος και ελεγειακός ποιητής, που έζησε κατά τον 6ο π.Χ. αιώνα και αναφέρεται ως ένας από τους Επτά Σοφούς της Aρχαίας Ελλάδας. Ιδιαίτερης τιμής και εκτιμήσεως έχαιρε ο Χίλων και κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η θητεία του κρίνεται ιδιαίτερα επιτυχημένη και μάλιστα με μεγάλη σημασία στην ιστορική εξέλιξη του πολιτεύματος της πόλης, αφού κατά την διάρκεια της θητείας του εισηγήθηκε και πέτυχε την μεταρρύθμιση του καθεστώτος του Λυκούργου, με την εξύψωση του θεσμού των Εφόρων και τον αποφασιστικό περιορισμό, κατά τον τρόπο αυτό, της βασιλικής δύναμης και εξουσίας, προς όφελος της λαϊκής κυριαρχίας. Ο Χίλων συνέθεσε ελεγειακούς στίχους σε περίπου διακόσια έπη, από τα οποία, όμως, κανένα δεν διασώθηκε. Σώθηκαν ωστόσο μερικά πολύ σημαντικά και βαθυστόχαστα γνωμικά του.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ - ΡΗΣΕΙΣ»
Αρχαίο κείμενο:
1. Γνώθι σαυτόν.
2. Ατυχούντα μη επιγελάν.
3. Χαλεπώτατον το γνώσκειν εαυτόν. Πολλά γαρ υπό φιλαυτίας έκαστον εαυτώ προστιθέναι.
4. Κάλλιστον είναι βασιλέα τον μη μόνον του φοβερόν είναι φροντίζοντα.
5. Τον άρχοντα χρήναι μηδέν φρονείν θνητόν αλλά πάντ’ αθάνατα.
6. Γήρας τιμάν.
7. Τον τεθνηκότα μη κακολογείν.
8. Ταχύτερον επί τας ατυχίας των φίλων η επί τας ευτυχίας πορεύεσθαι.
9. Ζημίαν αιρείσθαι μάλλον, ή κέρδος αισχρόν. Η μεν άπαξ ελύπησε. Το δε δια παντός.
10. Γλώττης κρατείν και μάλιστα εν συμποσίω.
11. Μη προτρεχέτω η γλώττα της διανοίας.
12. Εν λιθίναις ακόναις ο χρυσός εξετάζεται διδούς βάσανον φανεράν. Εν δε χρυσώ ανδρών αγαθών τε κακών τε νους έδωκ’ έλεγχον.
13. Χρόνου φείδου.
14. Μηδέν άγαν.
15. Εγγύα παρά δ` άττα.
16. Σπεύδε βραδέως.
17. Μη επιθυμείν αδυνάτων.
18. Θυμού κράτειν.
Μετάφραση
1. Να γνωρίζεις τον εαυτό σου.
2. Εκείνον που ατύχησε να μην τον περιγελούμε.
3. Δυσκολότατο είναι να γνωρίσει κανείς τον εαυτό του. Διότι κάθε ένας, λόγω του εγωισμού του, προσθέτει πολλά καλά στο άτομό του (που δεν τα έχει).
4. Πάρα πολύ κακός είναι ο βασιλιάς εκείνος, ο οποίος φροντίζει να μην προξενεί μόνο φόβο.
5. Ο άρχων πρέπει τίποτα να μην σκέπτεται σαν θνητός, αλλά σάν αθάνατος.
6. Να τιμάς τα γηρατειά.
7. Εκείνον που έχει πεθάνει να μην τον κακολογείς
8. Να πηγαίνεις πιο γρήγορα στις δυστυχίες των φίλων σου, παρά στις ευτυχίες.
9. Να προτιμάς την ζημιά, από το αισχρό κέρδος. Γιατί η μεν ζημιά μία φορά προξενεί λύπη, ενώ το τέτοιου είδους κέρδος σε λυπεί συνεχώς.
10. Να συγκρατείς την γλώσσα σου και προπάντων σε συμπόσια.
11. Να σκέφτεσαι πριν μιλήσεις.
12. Ο χρυσός ελέγχεται πάνω σε πέτρινα ακόνια, δίδοντας έτσι απόδειξη της γνησιότητάς του. Πάνω όμως στον χρυσό, η λογική ελέγχει τον χαρακτήρα των καλών και των κακών ανθρώπων.
13. Να ξοδεύεις με σύνεση τον χρόνο σου.
14. Μην καταφεύγεις σε υπερβολές.
15. Η εγγύηση φέρνει στην καταστροφή.
16. Συντόμευε ότι κάνεις, αλλά χωρίς να βιάζεσαι πάνω σ` αυτό.
17. Να μην επιθυμείς όσα είναι αδύνατον και να τα πετύχεις.
18. Να συγκρατείς τον θυμό σου.
****************
Πηγές:
http://art-hellas.blogspot.gr
https://el.wikipedia.org
http://nancybiska.com/category/modern_greek_language_and_culture/
http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=157288
https://www.alfavita.gr
http://www.istockphoto.com
http://jays-fw-game.wikia.com/wiki/Solon
http://enneaetifotos.blogspot.gr/2011/02/625-540.html
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chilon_in_Thomas_Stanley_History_of_Philosophy.jpg
