Παρωδία

ΠΑΡΩΔΙΑ

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 5^ος - 4^ος αιώνας π.Χ.

1. ΗΓΗΜΩΝ Ο ΘΑΣΙΟΣ (5^ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας κωμικός ποιητής με την ακμή του να συμπίπτει με την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου. Γνωστός και με το προσωνύμιο «Φακή», ο Ηγήμων διακρίθηκε κυρίως ως δημιουργός της παρωδίας ως θεατρικού είδους. Η παρωδία του «Γιγαντομαχία» ήταν ουσιαστικά μια σατιρική αυτοβιογραφία του, με την οποία ωστόσο οι Αθηναίοι γέλασαν τόσο πολύ, ώστε ξέχασαν την ήττα τους στην  Σικελία, που την πληροφορήθηκαν τότε, και παρέμειναν στο θέατρο γελώντας και κλαίγοντας.

2. ΑΡΧΕΣΤΡΑΤΟΣ (μέσα του 4^ου αιώνα π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας ποιητής στη Γέλα ή τις Συρακούσες τηςΣικελίας, όπου και έζησε και θεωρείται οπατέρας της γαστρονομίας. Το πιό γνωστό του έργο είναι η «Ηδυπάθεια» ή «Γαστρονομία», η οποία γράφτηκε σε ποιητικό εξάμετρο με κωμικό ύφος και διασώζεται εξ ολοκλήρου σε 62 τμήματα στο κείμενο των Δειπνοσοφιστών του Αθήναιου.

3. ΑΠΟΛΛΟΔΩΡΟΣ Ο ΓΕΛΩΟΣ (4^ος αιώνας π.Χ.)
Κωμι­κός ποιητής, σύγχρο­νος του Μενάνδρου. Η Σούδα απαριθμεί 7 τί­τλους, με θέματα εν μέρει μυθολογικά και ενμέ-ρει από την καθημερινή ζωή. Λόγω συχνής σύγ­χυσης με τον Απολλόδωρο τον Καρύστιο υπάρ­χουν αβεβαιότητες κατά την απόδοση των απο­σπασμάτων.

4. ΣΩΠΑΤΡΟΣ Ο ΠΑΦΙΟΣ (4^ος αιώνας π.Χ.)
Γεννήθηκε στα χρόνια του Μ. Αλεξάνδρου και επέζησε μέχρι και την εποχή του δεύτερου βασιλιά της Αιγύπτου, όπως ο ίδιος φανερώνει σε κάποιο απο τα έργα του. Ο Σώπατρος ο Πάφιος είναι ο πιο ευνοημένος ὡς πρὸς την διάσωση στίχων του, είτε γιατὶ ήταν ο πιο γνωστός ή και γιατὶ απλώς το περιεχόμενο των έργων του με τις συνεχείς αναφορές σε συμπόσια και φαγητά και μουσικά όργανα, επέβαλε ή διευκόλυνε τις πολλὲς παραπομπὲς του Αθήναιου σ' αυτόν. Η εικόνα όμως που δίνεται για το έργο του φαίνεται να είναι μερικὴ και παραπλανητική, ενώ οἱ ελάχιστες γι' αυτὸν πληρο­φορίες και κενά δυσαναπλήρωτα αφήνουν και προβλήματα δύσκολα εγείρουν, με πιο σοβαρά τα αναφερόμενα στην μορφή του έργου του και την ταύτισή του ή μὴ με τον ποιητὴ Σωσίπατρον, του οποίου ένα εκτενὲς και αξιόλογο απόσπασμα παραθέτει επίσης ὁ Αθήναιος. Δράματα χαρακτηρίζονται στον Αθήναιο τα έργα του Σώπατρου Βακχίς, Ευβουλοθεόμβροτος, Πύλαι καὶ Φακή  (στον Σουίδα κι άλλα, συνολικὰ εννιά: Ιππόλυτος, Φυσιολόγος, Σίλφαι, Κνιδία, Νεκυία, Πύλαι, Ορέστης, Φακή και Βακχίς), στην δε πρώτη αναφορά και συγγράμματα. Ο Σώπατρος, πέρα απὸ το δηλωτικό της καταγωγής του και το παρωνύμιο Φάκιος ονομάζεται στον Αθήναιο παρωιδός και φλυακογράφος, στον δε Σουίδα και κωμικός.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΓΑΛΑΤΑΙ»

Αρχαίο κείμενο:

...παρ' οἷς ἔθος ἐστίν, ἡνίκ' ἂν προτέρημά τι
ἐν τοῖς πολέμοις λάβωσι, θύειν τοῖς θεοῖς
τοὺς αἰχμαλώτους· ‹τοὺς› Γαλάτας μιμούμενος
κἀγὼ κατακαύσειν ηὐξάμην τοῖς δαίμοσι
5 διαλεκτικοὺς τρεῖς τῶν παρεγγεγραμμένων.
καὶ μὴ‹ν› φιλοσοφεῖν φιλολογεῖν τ' ἀκηκοὼς
ὑμᾶς ἐπιμελῶς καρτερεῖν θ' αἱρουμένους
τὴν πεῖραν ὑμῖν λήψομαι τῶν δογμάτων,
πρῶτον καπνίζων· εἶτ', ἐὰν ὀπτωμένων
10 {ε}ἴδω τιν' ὑμῶν συσπάσαντα τὸ σκέλος,
Ζηνωνικῶι πραθήσεθ' οὗτος κυρίωι
ἐπ' ἐξαγωγῆι, τὴν φρόνησιν ἀγνοῶν.

Μετάφραση:

...ποὺ συνήθειά τους ἔχουν, ὅταν κάποια νίκη
στοὺς πολέμους κατακτήσουν, στοὺς θεοὺς νὰ θυσιάζουν
τοὺς αἰχμαλώτους· τοὺς Γαλάτες ἀκλουθώντας
καὶ ἐγὼ νὰ κατακαύσω στοὺς θεοὺς εὐχήθηκα
ἀπ' τοὺς παραγραμμένους διαλεκτικούς μας τρεῖς.
ἔχοντας ἀκούσει, ἔτσι, πὼς ἐσεῖς νὰ φιλοσοφεῖτε
καὶ νὰ φιλολογεῖτε ἐπιλέγετε καὶ γενναῖα νὰ ὑπομένετε,
τὶς πεποιθήσεις τὶς δικές σας θὰ ἐλέγξω,
φωτιὰ βάζοντας πρῶτα· κι ἔπειτα, σὰν ψήνεστε,
ἂν κάποιο σας τὰ σκέλη νὰ μαζεύει πιάσω,
σ' ἕνα Ζηνωνικὸ ἀφέντη σκλάβο θὰ τὸν δώσω
γιὰ ἐξαγωγή, τὴν φρόνηση ἀγνοώντας.


«ΦΑΚΗ»

Αρχαίο κείμενο:

Ἀλλ' ἀμφὶ δείπνοις ὀξίδ' ἀργυρᾶν ἔχει
δρακοντομίμοις ὀργάνωντορεύμασιν,
οἵαν ποτ' ἔσχε καὶ Θίβρων ὁ Ταντάλου
μαλακὸν ταλάντοις ἐκταλαντωθεὶς ἀνήρ

Μετάφραση:

Μὰ γιὰ τὰ δεῖπνα φιάλη τοῦ ξιδιοῦ ἀσημένιαν ἔχει
μὲ δρακοντοειδῆ ἀπὸ ἐργαλεῖα τορνεύματα,
τέτοιαν ποὺ κάποτε ὁ Θίβρων εἶχε, ποὺ τοῦ Τάνταλου
χωρὶς ἀντίσταση ἔχασε τὰ τάλαντα ὁ ἄντρας.


«ΚΑΤΑΨΕΥΔΟΜΕΝΟΣ»

Αρχαίο κείμενο:

Οὐ παντελῶς εὐκαταφρόνητος ἡ τέχνη,
ἂν κατανοήσηις, ἐστὶν ἡμῶν, Δημύλε·
ἀλλὰ πέπλυται τὸ πρᾶγμα, καὶ πάντες σχεδὸν
εἶναι μάγειροί φασιν  οὐθὲν εἰδότες·
5 ὑπὸ τῶν τοιούτων δ' ἡ τέχνη λυμαίνεται.
ἐπεὶ μάγειρον ἂν, λάβηις ἀληθινόν,
ἐκ παιδὸς ὀρθῶς εἰς τὸ πρᾶγμ' εἰσηγμένον
καὶ τὰς δυνάμεις κατέχοντα καὶ τὰ μαθήματα
ἅπαντ' ἐφεξῆς εἰδόθ', ἕτερόν σοι τυχὸν
10 φανήσεται τὸ πρᾶγμα. τρεῖς ἡμεῖς 
ἐσμὲν ἔτι λοιποί, Βοιδίων καὶ Χαριάδης
ἐγώ τε· τοῖς λοιποῖς δὲ προσπέρδου.

(Δημ.) τί φής; ἐγώ;

(Α.) τὸ διδασκαλεῖονἡμεῖς σώιζομεν
τὸ Σίκωνος· οὗτος τῆς τέχνης ἀρχηγὸς ἦν.
15 ἐδίδασκεν ἡμᾶς πρῶτον ἀστρολογεῖν ‹Σίκων›,
ἔπειτα μετὰ ταῦτ' εὐθὺς ἀρχιτεκτονεῖν.
περὶ φύσεως κατεῖχε πάντας τοὺς λόγους·
ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἔλεγε τὰ στρατηγικά.
πρὸ τῆς τέχνης ἔσπευδε ταῦθ' ἡμᾶς μαθεῖν.

20 (Δημ.) ἆρα σύ με κόπτειν οἷος εἶγε, φίλτατε;

(Α.) οὔκ, ἀλλ' ἐν ὅσωι προσέρχεται ἐξ ἀγορᾶς ὁ παῖς,
μικρὰ διακινήσω σε περὶ τοῦ πράγματος,
ἵνα τῶι λαλεῖν λάβωμεν εὔκαιρον χρόνον.

(Δημ.) Ἄπολλον, ἐργῶδές ‹γ'›.

(Α.) ἄκουσον, ὦγαθέ·
25 δεῖ τὸν μάγειρον εἰδέναι πρώτιστα μὲν
περὶ τῶν μετεώρων, τάς τε τῶν ἄστρων δύσεις
καὶ τὰς ἐπιτολὰς καὶ τὸν ἥλιον πότε
ἐπὶ τὴν μακράν τε καὶ βραχεῖαν ἡμέραν
ἐπάνεισι, κἀν ποίοισίν ἐστι ζωιδίοις.
30 τὰ γὰρ ὄψα πάντα καὶ τὰ βρώματα σχεδὸν
ἐν τῆι περιφορᾶι τῆς ὅλης συντάξεως
ἑτέραν ἐν αὑτοῖς λαμβάνει τὴν ἡδονήν.
ὁ μὲν οὖν κατέχων τὰ τοιαῦτα τὴν ὥραν ἰδὼν
τούτων ἑκάστοις ὡς προσήκει χρήσεται,
35 ὁ δ' ἀγνοῶν ταῦτ' εἰκότως τυντλάζεται.
πάλιν τὸ περὶ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἴσως
ἐθαύμασας τί τῆι τέχνηι συμβάλλεται.

(Δημ.) ἐγὼ δ' ἐθαύμασ';

(Α.) ἀλλ' ὅμως ἐγὼ φράσω·
τοὐπτάνιον, ὀρθῶς καταβαλέσθαι καὶ τὸ φῶς
40 λαβεῖν ὅσον δεῖ καὶ τὸ πνεῦμ' ἰδεῖν πόθεν
ἐστίν, μεγάλην χρείαν τιν' εἰς τὸ πρᾶγμ' ἔχει.
ὁ καπνὸς φερόμενος δεῦρο κἀκεῖ διαφορὰν
εἴωθε τοῖς ἕψουσιν ἐμποιεῖν τινα.
τί οὖν ἔτι σοι δίειμι, τὰ στρατηγικά;
45 ἔχω γε τὸν μάγειρον. ἡ τάξις σοφὸν
ἁπανταχοῦ μέν ἐστι κἀν πάσηι τέχνηι·
ἐν τῆι καθ' ἡμᾶς δ' ὥσπερ ἡγεῖται σχεδόν.
τὸ γὰρ παραθεῖναι κἀφελεῖν τεταγμένως
ἕκαστα καὶ τὸν καιρὸν ἐπὶ τούτοις ἰδεῖν,
50 πότε δεῖ πυκνότερον ἐπαγαγεῖν καὶ πότε βάδην,
καὶ πῶς ἔχουσι πρὸς τὸ δεῖπνον καὶ πότε
εὔκαιρον αὐτῶν ἐστι τῶν ὄψων τὰ μὲν
θερμὰ παραθεῖναι, τὰ δ' ἐπανέντα, τὰ δὲ μέσως,
τὰ δ' ὅλως ἀποψύξαντα, ταῦτα πάντα 
55 ἐν τοῖς στρατηγικοῖσιν ἐξετάζεται
μαθήμασιν.

(Δημ.) τίς δή τι παραδείξας,ἐμοὶ
τὰ δέοντ' ἀπελθὼν αὐτὸς ἡσυχίαν ἄγε.

Μετάφραση:

Καθόλου εὐκαταφρόνητη ἡ τέχνη μας,
Δημύλε, ἂν τὸ καλοσκεφτεῖς, δὲν εἶναι·
μά 'χει ξεφτιλιστεῖ τὸ πράγμα, κι ὅλοι σχεδὸν
πὼς εἶναι μάγειροι ἰσχυρίζονται, καὶ τίποτ' ἂς μὴ ξέρουν·
ἀπὸ τοὺς τέτοιους καταστρέφεται ἡ τέχνη.
Γιατὶ ἂν πάρεις μάγειρο ἀληθινό,
πού 'χει ἀπὸ παιδὶ ὀρθὰ στὸ πράγμα εἰσαχθεῖ
καὶ τὶς δυνάμεις διαθέτει καὶ τὰ μαθήματα
ὅλα ἐφεξῆς καλὰ γνωρίζει, κάπως ἀλλοιῶς τυχὸν
θὰ σοῦ φανεῖ τὸ πράγμα.Τρεῖς ἐμεῖς μόνοι
ἔχουμε πιὰ ἀπομείνει, ὁ Βοιδίωνας κι ὁ Χαριάδης
καὶ ἐγώ· τοὺς ὑπολοίπους κλάσ' τους.

(Δημ.) Τί λές; Ἐγώ;

(Α.) Τὴν Σχολὴ ἐμεῖς τὴν σώζουμε
τοῦ Σίκωνα· αὐτὸς τῆς τέχνης ἦταν ὁ ἀρχηγός.
Μᾶς δίδασκε πρῶτα ν' ἀστρολογοῦμε ὁ Σίκων,
κι ἔπειτα μετὰ ταῦτα εὐθὺς ἀρχιτεκτονική·
Ὅλα τὰ φυσικὰ ζητήματα κατεῖχε·
πάνω ἀπ' ὅλα τοῦτα παρέδιδε στρατηγική.
Πρὶν ἀπ' τὴν τέχνη ἔσπευδε αὐτὰ σ' ἐμᾶς νὰ μάθει.

(Δημ.) Ἄραγε σὺ ἐμὲ μπορεῖς νὰ κόβεις, φίλτατε;

(Α.) Ὄχι, μὰ μέχρι ἀπὸ τὴν ἀγορὰ νὰ φτάσει τὸ παιδί,
θὰ σὲ ταρακουνήσω λίγο γιὰ τὸ πράγμα,
εὐκαιρία γιὰ λόγο βρίσκοντας τὸν χρόνο.

(Δημ.) Ἀπόλλωνα, ἐπίπονο φαντάζει!

(Α.) Ἄκου, καλέ
νὰ ξέρει πρῶτα-πρῶτα πρέπει ὁ μάγειρος
γιὰ τὰ οὐράνια σώματα, καὶ γιὰ τῶν ἀστεριῶν τὶς δύσεις
καὶ τὶς ἀνατολές, κι ὁ ἥλιος πότε
καὶ στὴν μεγάλη του καὶ στὴ μικρή του μέρα
ἐπιστρέφει, καὶ σὲ ποιά ζώδια εἶναι.
Γιατὶ σχεδὸν τὰ φαγητὰ καὶ τὰ ἐδέσματα ὅλα
μὲ τὴν περιφορὰ μὲ τάξη τοῦ ὅλου σύμπαντος
ἄλλη τὴν γλύκα μέσα τους ἀνάλογα λαμβάνουν.
Ὅποιος λοιπὸν ἐτοῦτα δὰ κατέχει, τὴν ὥρα βλέποντας
ἀπὸ αὐτὰ τὸ κάθε τι ὅπως ἁρμόζει θὰ τὸ κάνει,
μὰ ὅποιος ἀγνοεῖ αὐτὰ εὐλόγως τὰ λασπώνει.
Πάλι τὰ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς μπορεῖ
ἀπορία νά 'χεις στὴν τέχνη τί προσφέρουν.

(Δημ.) ἐγώ 'χω ἀπορία;

(Α.) Ἐγὼ ὅμως θὰ σοῦ πῶ·
τὸ μαγειριὸ ὀρθὰ νὰ στρώσεις καὶ τὸ φῶς
νὰ τό 'χεις ὅσο πρέπει καὶ τὸν ἀέρα πόθεν
ἔρχεται νὰ βλέπεις, μεγάλην ἔχει χρεία γιὰ τὸ πράγμα.
Ὁ καπνὸς ἐδῶ κι ἐκεῖ σὰν φέρεται, ἐπίδραση
ὅλο καὶ κάποια στοὺς ψῆστες συνήθως ἐνασκεῖ.
Γιατί λοιπὸν σοῦ ἀναπτύσσω ἀκόμα τὴ στρατηγική;
Γιατὶ ἔχω βέβαια τὸν μάγειρο! Σοφὴ ἡ τάξη
ἁπανταχοῦ εἶναι καὶ στὴν κάθε τέχνη·
καὶ στὴν δική μας τὴν πρωτεύουσα σχεδὸν κατέχει θέση.
Γιατὶ νὰ παραθέσεις καὶ μὲ τάξη νὰ σηκώσεις
τὸ κάθε τι καὶ τὴν κατάλληλη γι' αὐτὰ περίσταση νὰ δεῖς,
πότε πυκνότερα νὰ φέρεις πρέπει καὶ βάδην πότε,
καὶ πῶς ἔχουν γιὰ τὸ δεῖπνο μὰ καὶ πότε
κατάλληλη γι' αὐτὰ περίσταση εἶναι ἀπ' τὰ ψητὰ ἄλλα
ζεστὰ νὰ παραθέσεις καὶ χλιαρὰ ἄλλα, ἄλλα μέτρια
κι ἄλλα ἐντελῶς ξεπαγιασμένα, ἐτοῦτα βέβαια ὅλα
στὰ περὶ τῆς στρατηγικῆς τὰ ἐξετάζουν
τὰ μαθήματα.

(Δημ.) Ἀφοῦ κατέδειξες σὲ μένα
ὅσα πρέπει ἄμε ὁ ἴδιος στὸ καλὸ κι ἡσύχαζε.

****************

Πηγές:

http://akg.cyi.ac.cy
https://el.wikipedia.org
http://www.sakketosaggelos.gr