ΜΕΛΙΚΗ – ΧΟΡΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
ΑΡΧΑΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 7ος - 6ος αιώνας π.Χ.
1. ΤΕΡΠΑΝΔΡΟΣ (712-645 π.Χ.)
Ήταν σημαντικός ποιητής και μουσικός της αρχαίας Ελλάδας. Ονομάστηκε «πατέρας της ελληνικής μουσικής», διότι πρώτος αυτός εργάστηκε για την διαμόρφωση και ανάπτυξη της μουσικής. Γεννήθηκε στην Αντίσσα της Λέσβου και έζησε το πρώτο ήμισυ του 7ου αι. π.Χ.. Μετοίκησε στην Σπάρτη τον καιρό του Δεύτερου Μεσσηνιακού Πολέμου, όπως τον συμβούλεψε το Μαντείο των Δελφών, για να εξυμνήσει την διαμάχη που είχε ξεσπάσει ανάμεσα στους κατοίκους.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΤΙΤΛΟΣ ΥΜΝΟΣ»
Αρχαίο κείμενο:
Αμφί μοι αύτις άναχθ’ εκατηβόλον αειδέτω φρην
Ζευ πάντων αρχά, πάντων αγήτωρ,
Ζευ σοι πέμπω ταύταν ύμνων αρχάν.
Ένθ’ αιχμά τε νέων θάλλει και Μώσα λίγεια
Και Δίκα ευρυαγύια, καλών επιτέρροθος έργων.
Σοι δ’ ημείς τετράγηρυν αποστέρξαντες αοιδάν
Επτατόνω φόρμιγγι νέους καλαδήσομεν ύμνους.
Ω Ζηνός και Λήδας κάλλιστοι σωτήρες.
Μετάφραση:
Τον μακροτοξευτή θεόν πάλι η καρδιά μου ας ψάλει.
Ω Δία των όλων η αρχή που όλα τα οδηγεί,
Δία σε σε και την αρχή των ύμνων μου αναπέμπω.
Εδώ των νέων θέλλει η αλκή και Μούσα λιγερόφωνη
Και δίκη απλόχερη, καλών αγώνων παραστάτης.
Για σένα εμείς τετράχορδη δεν ανακρούμαι λύρα,
με λύρα εφτάχορδη τους νέους θα κελαηδήσομε ύμνους.
Της Λήδας γιοι και του Διός, δόξα σε σας σωτήρες μου.
2. ΑΛΚΜΑΝ (μέσα του 7ου αιώνα π.Χ.)
Σύμφωνα με αρχαίες μαρτυρίες, ήταν Έλληνας ιωνικής καταγωγής και γεννήθηκε στις Σάρδεις της Λυδίας. Από εκεί πήγε στην Σπάρτη. Υπήρχαν δύο εκδοχές για την έλευσή του εκεί. Κατά την πρώτη διατάχτηκε με κάποιο χρησμό, κατά την δεύτερη πουλήθηκε δούλος από τις Σάρδεις. Κατά το λεξικό της Σούδας ήταν Λακεδαιμόνιος, γεννήθηκε στη Μεσσόα και άκμασε κατά την 27η Ολυμπιάδα (672- 668 π.Χ.). Στην Σπάρτη έμεινε μέχρι τα βαθιά γεράματά του και ο Παυσανίας αναφέρει ότι στην τοποθεσία Σέβρικον, ανατολικά της Σπάρτης υπήρχε μνημείο του Αλκμάνος.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΠΑΡΘΕΝΙΑ»
Αρχαίο κείμενο:
ἔστι τις σιῶν τίσις·
ὁ δ᾽ ὄλβιος, ὅστις εὔφρων
ἁμέραν [δι]απλέκει
ἄκλαυτος· ἐγὼν δ᾽ ἀείδω
40 Ἀγιδῶς τὸ φῶς· ὁρῶ
ὥτ᾽ ἄλιον, ὅνπερ ἇμιν
Ἀγιδὼ μαρτύρεται
φαίνην· ἐμὲ δ᾽ οὔτ᾽ ἐπαινῆν
οὔτε μωμήσθαι νιν ἁ κλεννὰ χοραγὸς
45 οὐδ᾽ ἁμῶς ἐῇ· δοκεῖ γὰρ ἤμεν αὔτα
ἐκπρεπὴς τὼς ὥπερ αἴτις
ἐν βοτοῖς στάσειεν ἵππον
παγὸν ἀεθλοφόρον καναχάποδα
τῶν ὑποπετριδίων ὀνείρων·
50 ἦ οὐχ ὁρῇς; ὁ μὲν κέλης
Ἐνετικός· ἁ δὲ χαίτα
τᾶς ἐμᾶς ἀνεψιᾶς
Ἁγησιχόρας ἐπανθεῖ
χρυσὸς [ὡ]ς ἀκήρατος·
55 τό τ᾽ ἀργύριον πρόσωπον,
διαφάδαν τί τοι λέγω;
Ἁγησιχόρα μὲν αὕτα·
ἁ δὲ δευτέρα πεδ᾽ Ἀγιδὼ τὸ Fεῖδος
ἵππος Ἰβηνῷ Κολαξαῖος δραμήται·
60 ταὶ Πεληάδες γὰρ ἇμιν
ὀρθρίαι φᾶρος φεροίσαις
νύκτα δι᾽ ἀμβροσίαν ἅτε σήριον
ἄστρον ἀυηρομέναι μάχονται·
οὔτε γάρ τι πορφύρας
65 τόσσος κόρος ὥστ᾽ ἀμύναι,
οὔτε ποικίλος δράκων
παγχρύσιος, οὐδὲ μίτρα
Λυδία, νεανίδων
ἰανογ[λ]εφάρων ἄγαλμα,
70 οὐδὲ ταὶ Ναννῶς κόμαι,
ἀλλ᾽ οὐ[δ᾽] Ἀρέτα σιειδής,
οὐδὲ Σύλακίς τε καὶ Κλεησισήρα,
οὐδ᾽ ἐς Αἰνησιμβρ[ό]τας ἐνθοῖσα φασεῖς·
Ἀσταφίς [τ]έ μοι γένοιτο
75 καὶ ποτιγλέποι Φίλυλλα
Δαμαρ[έ]τα τ᾽ ἐρατά τε Fιανθεμίς·
ἀλλ᾽ Ἁγησιχόρα με τείρει.
Μετάφραση:
Υπάρχει αυτό που λένε θεία δίκη.
Ο ευτυχισμένος εκείνος που με άδολη καρδιά
έζησε την ημέρα του αδάκρυτος.
Μα εγώ τραγουδάω την λάμψη της Αγιδώς·
την βλέπω, ίδιος ο ήλιος,
που η Αγιδώ για μας τον βάζει μάρτυρα.
Εμένα όμως η ξακουσμένη κορυφαία
δεν με αφήνει με κανένα τρόπο
ούτε να την επαινώ ούτε να την ψέγω·
μοιάζει από μόνη να ξεχωρίζει έτσι
όπως θα ξεχώριζε, αν κάποιος πλάι σε γιδοπρόβατα
έβαζε στιβαρό άλογο αγώνων,
που ηχούν οι οπλές του όταν καλπάζει,
από αυτά που ονειρεύεσαι κάτω απ᾽ τους βράχους.
Κοίτα, δεν βλέπεις; Το άλογο ιππασίας είναι ενετικό.
Η χαίτη της Αγησιχόρας, της ξαδέρφης μου,
λάμπει όπως το καθαρό χρυσάφι.
Και το ασημένιο πρόσωπό της
τι να σου λέω λόγια κι άλλα λόγια;
Ιδού η Αγησιχόρα.
Η δεύτερη στην ομορφιά μετά την Αγιδώ
άλογο κολαξαίο θα τρέξει πλάι σε ιβηνό.
Γιατί οι Πελειάδες, που υψώνονται χαράματα, μας πολεμάνε,
όταν εμείς μέσα στην αθάνατη νύχτα σηκώνουμε το άροτρο,
όπως υψώνεται ο Σείριος.
Και δεν υπάρχει για να αμυνθούμε
ούτε τόσος πλούτος πορφύρας
ούτε τόσα λεπτοδουλεμένα ολόχρυσα φίδια
ούτε λυδικοί κεφαλόδεσμοι,
το καμάρι των κοριτσιών με το σκοτεινό βλέμμα,
ούτε η κόμη της Ναννώς,
ούτε και η θεϊκή Αρέτα,
ούτε η Φυλακίδα και η Κλεησιθήρα·
ούτε θα πας στην Αινησιμβρότα
και θα πεις: «κάνε να γίνει δική μου η Ασταφίς,
να με κοιτά κατάματα η Φίλυλλα
και η Δαμαρέτα και η εράσμια Ιανθεμίς».
Εμένα η Αγησιχόρα με λιώνει.
(μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος)
«Ο ΥΠΝΟΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ»
Αρχαίο κείμενο:
εὕδουσι δ᾽ ὀρέων κορυφαί τε καὶ φάραγγες
πρώονές τε καὶ χαράδραι
φῦλά τ᾽ ἑρπέτ᾽ ὅσα τρέφει μέλαινα γαῖα
θῆρές τ᾽ ὀρεσκῷοι καὶ γένος μελισσᾶν
5 καὶ κνώδαλ᾽ ἐν βένθεσσι πορφυρέας ἁλός·
εὕδουσι δ᾽ οἰωνῶν φῦλα τανυπτερύγων.
Μετάφραση:
Κοιμούνται οι βουνοκορφές κοιμούνται τα φαράγγια,
κοιμούνται οι χαράδρες και οι κορυφογραμμές,
και τα σερνάμενα πάνω στην γη την σκοτεινόχρωμη,
τα άγρια του βουνού και τα μελίσσια,
ακόμη και τα κήτη στα βάθη της θάλασσας
κοιμούνται και τα μακροφτέρουγα πουλιά.
(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)
3. ΟΛΥΜΠΟΣ Ο ΝΕΟΤΕΡΟΣ (7ος αιώνας π.Χ.)
Εισήγαγε την οργανική μουσική στην Ελλάδα. Σ΄ αυτόν αποδίδονται η τελειοποίηση της αυλητικής τέχνης και μια σειρά από επινοήσεις, όπως ο πολυκέφαλος νόμος, το εναρμόνιο γένος κ.α.. Θεωρείται από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής μουσικής.
4. ΕΧΕΜΒΡΟΤΟΣ (7ος-6ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν αυλωδός από την Αρκαδία. Βραβεύτηκε για την τέχνη του στα Πύθια, την εποχή των 48ων Ολυμπιακών αγώνων (περ. 586 π.Χ.) και αφιέρωσε ένα τρίποδα στο ναό της Θήβας. Ο Παυσανίας διέσωσε την επιγραφή που είχε ο τρίποδας, και έτσι γνωρίζουμε ότι βραβεύτηκε για τα μελωδικά ποιήματα και τις ελεγείες του, τα οποία απάγγελε με συνοδεία αυλού.
5. ΣΑΚΑΔΑΣ (τέλη 7ου - αρχές 6ου αιώνα π.Χ.)
Αυλητής από το Άργος, ο οποίος έγινε διάσημος γιατί επινόησε τον «πυθικό νόμο», τον πιο σημαντικό αυλητικό νόμο, που περιέγραφε τον αγώνα του Απόλλωνα με το δράκοντα.
6. ΘΑΛΗΤΑΣ (665 π.Χ.)
Αοιδός και μελοποιός από την Γόρτυνα της Κρήτης, σύγχρονος του Λυκούργου. Μελοποίησε σε κρητικούς ρυθμούς παιάνες και επιχώριες ωδές. Θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της 2ης μουσικής σχολής της Σπάρτης και εισηγητής, μαζί με τους Ξενόκριτο, Ξενόδαμο, Πολύμνηστο και Σακάδα, των γυμνοπαιδιών στην πόλη αυτή. Σύμφωνα μ΄ έναν μύθο, κλήθηκε στην Λακεδαίμονα ύστερα από χρησμό του Μαντείου των Δελφών και έσωσε με την μουσική του την πόλη από λοιμό. Τότε πιθανώς εισήγαγε εκεί τους παιάνες προς τιμή του Απόλλωνα και τις ένοπλες πυρρίχιες ορχήσεις.
7. ΣΑΠΦΩ (640-670 π.Χ.)
Ήταν Eλληνίδα λυρική ποιήτρια από την Λέσβο, ιδιαίτερα γνωστή από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα για τα ποιήματά της. Η Σαπφώ θεωρείται με την ποίησή της, που ήταν γραμμένη στην αιολική διάλεκτο, ως η σημαντικότερη λυρική ποιήτρια της αρχαιότητας. Η Σαπφώ έγραψε ερωτικά ποιήματα, ύμνους στους θεούς και επιθαλάμια (τραγούδια του γάμου). Η ποίησή της δονείται από αυθορμητισμό και έντονα αισθήματα. Αρκετοί από τους στίχους της μαρτυρούν έντονο ερωτισμό και λυρισμό.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΑΦΡΟΔΙΤΗ»
Αρχαίο κείμενο:
Ποικιλόθρον’ αθανάτ’ Αφρόδιτα
παι ∆ίος δολόπλοκε, λίσσομαί σε,
μη μ’ άσαισι μηδ’ ονίαισι δάμνα,
πότνια, θύμον,
αλλά τυίδ’ έλθ’ αι ποτα κατέρωτα
τας έμας αύδας αίοισα πήλοι
έκλυες, πάτρος δε δόμον λίποισα
χρύσιον, ήλθες
άρμ’ υπασδεύξαισα· κάλοι δε σ’ άγον
ώκεες στρούθοι περί γας μελαίνας
πύκνα δίννεντες πτέρ’ απ’ ωράνω
αιθερος διά μέσσω·
αίψα δ’ εξίκοντο· συ δ’, ω μάκαιρα
μειδιαίσαισ’ αθανάτωι προσώπωι
ήρε’ όττι δηύτε πέπονθα κώττι
δηύτε κάλημμι
κώττι μοι μάλλιστα θέλω γένεσθαι
μαινόλαϊ θύμωι· τίνα δηύτε πείθω
...σάγην... ες σαν φιλότατα; τις σ’, ω
Ψάπφ’, αδικήει;
Και γαρ αι φεύγει, ταχέως διώξει,
αι δε δώρα μη δέκετ’, αλλά δώσει,
αι δε μη φίλει, ταχέως φιλήσει
κωυκ εθέλοισα.
Έλθε μοι και νυν, χαλέπαν δε λύσον
εκ μερίμναν, όσσα δε μοι τέλεσσαι
θύμος ιμέρρει, τέλεσον, συ δ’ αύτα
σύμμαχος έσσο.
Μετάφραση:
Σε στολισμένο θρόνο εσύ που κάθεσαι
και πλέκεις δόλους, Αφροδίτη αθάνατη,
μη βασανίζεις την ψυχή μου, ∆έσποινα,
με έγνοιες και βάσανα·
μόν’ έλα εδώ όπως ήρθες και άλλοτε,
που από μακριά το κάλεσμά μου τ’ άκουσες
κι αφήκες το παλάτι του πατέρα σου,
κι έζεψες να’ ρθεις
το χρυσό σου το αμάξι.
Κι όμορφα σου το ’σέρναν
γοργά στρουθιά φτεροκοπώντας σβέλτα
από ψηλά, στη μαύρη γης ολόγυρα, μες στον αιθέρα.
Σε λίγο φτάσαν. Τότε εσύ, ω μακάρια,
με την αθάνατη όψη χαμογέλασες
και ρώτησες σαν τι έχω πάθει πάλι, γιατί σε κράζω·
τι λαχταράει η καρδιά μου η ξέφρενη
τόσο πολύ· ποιαν η Πειθώ γυρεύεις,
Ψάπφα, να φέρει πάλι στην αγάπη σου,
σαν ποια σε αδίκησε;
Φεύγει; Σε λίγο θα σε κυνηγήσει·
δεν παίρνει δώρα; Γρήγορα θα δώσει·
δεν αγαπά; Σε λίγο θα αγαπήσει,
θέλει δε θέλει!
Έλα, θεά, και τώρα γλίτωσέ με
απ’ την βαριά την έγνοια, κάνε μου τα
όσα ποθεί η καρδιά να γίνουν, έλα ατή σου
διαφέντεψέ με.
«ΤΙ ΤΟ ΚΑΛΛΙΣΤΟΝ»
Αρχαίο κείμενο:
ο]ἰ μὲν ἰππήων στρότον, οἰ δὲ πέσδων,
οἰ δὲ νάων φαῖσ᾽ ἐπ[ὶ] γᾶν μέλαι[ν]αν
ἔ]μμεναι κάλλιστον, ἔγω δὲ κῆν᾽ ὄτ-
4 τω τις ἔραται·
πά]γχυ δ᾽ εὔμαρες σύνετον πόησαι
π]άντι τ[ο]ῦτ᾽, ἀ γὰρ πόλυ περσκέθοισα
κάλλος [ἀνθ]ρώπων Ἐλένα [τὸ]ν ἄνδρα
8 τὸν [πανάρ]ιστον
καλλ[ίποι]σ᾽ ἔβα ᾽ς Τροΐαν πλέοι[σα
κωὐδ[ὲ πα]ῖδος οὐδὲ φίλων το[κ]ήων
πά[μπαν] ἐμνάσθη, ἀλλὰ παράγαγ᾽ αὔταν
12 [ ]σαν
[ ]αμπτον γὰρ [
[ ]…κούφως τ[ ]οη.[.]ν
..]με νῦν Ἀνακτορί[ας ὀ]νέμναι-
16 σ᾽ οὐ ] παρεοίσας,
τᾶ]ς κε βολλοίμαν ἔρατόν τε βᾶμα
κἀμάρυχμα λάμπρον ἴδην προσώπω
ἢ τὰ Λύδων ἄρματα καὶ πανόπλοις
20 πεσδομ]άχεντας.
Μετάφραση:
Άλλοι το ιππικό, άλλοι το πεζικό,
κάποιοι το ναυτικό ορίζουν πως είναι
το ομορφότερο πράγμα πάνω στη μαύρη γη.
Όμως εγώ εκείνο που καθένας ερωτεύεται.
Κι έχω εξήγηση απλή,
όλοι νομίζω θα την ασπαστούν.
Γιατί εκείνη, η αξεπέραστη στον κόσμο καλλονή,
η Ελένη, παράτησε πανάριστον τον άντρα της
κι ανέβηκε στο πλοίο για την Τροία.
Ούτε που νοιάστηκε για το παιδί της,
μήτε για τους γονείς της.
Της συνεπήρε η Κύπρις το μυαλό.
Έτσι κι εγώ τώρα αναμνήστηκα την Ανακτορία απούσα.
Πώς θα ‘θελα το εράσμιο βήμα της να δω,
την φεγγοβόλα λάμψη του προσώπου.
Όχι αμάξια λυδικά
και πάνοπλους πεζούς να μάχονται.
(μετάφραση Δ. Ν. Μαρωνίτης)
«ΤΑ ΓΗΡΑΤΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΤΙΘΩΝΟΣ»
Αρχαίο κείμενο:
ὔμμες πεδὰΜοίσανἰ]οκ[ό]λπων κάλα δῶρα, παῖδες,
σπουδάσδετε καὶτὰ]ν φιλάοιδαν λιγύραν χελύνναν·
ἔμοι δ’ἄπαλον πρίν] ποτ’ [ἔ]οντα χρόα γῆραςἤδη
ἐπέλλαβε, λεῦκαι δ’ἐγ]ένοντο τρίχεςἐκ μελαίναν·
βάρυς δέ μ’ὀ[θ]ῦμος πεπόηται, γόνα δ’ [ο]ὐφέροισι,
τὰδή πότα λαίψηρ’ἔονὄρχησθ’ἴσα νεβρίοισι.
τὰ<μὲν> στεναχίσδω θαμέως·ἀλλὰτί κεν ποείην;
ἀγήραονἄνθρωπονἔοντ’ οὐδύνατον γένεσθαι.
καὶγάρ π[ο]τα Τίτωνονἔφαντο βροδόπαχυν Αὔων
ἔρωι φ[υρ]άθεισαν βάμεν’ εἰςἔσχατα γᾶς φέροισα[ν,
ἔοντα [κ]άλον καὶνέον,ἀλλ’ αὖτονὔμωςἔμαρψε
χρόνωι πόλιον γῆρας,ἔχ[ο]ντ’ἀθανάτανἄκοιτιν.
Μετάφραση:
Εσείς για τα ωραία δώρα των πορφυρόντυτων Μουσών, παιδιά μου,
να φροντίζετε και για την λύρα, που αγαπά να τραγουδά, γεμάτη μελωδία.
Μένα το δέρμα μου, απαλό που ήταν πριν, το γήρας πια
το πρόφτασε και τα μαλλιά μου έγιναν από μαύρα άσπρα.
Βάρυνε η ψυχή μου, τα γόνατα δε με βαστούν
κι ας χόρευαν κάποτε γοργά σαν ελαφάκι.
Συχνά γι’ όλα αυτά στενάζω. Μα τι μπορώ να κάνω;
Να μην γεράσει ο άνθρωπος δεν γίνεται.
Λένε πως κάποτε τον Τιθωνό ροδόχερη η Αυγή
από έρωτα γεμάτη έφτασε κουβαλώντας τον στις εσχατιές της γης.
Όμορφος ήτανε και νιος, όμως κι αυτόν στην ώρα τους
τα γκρίζα γηρατειά τον πιάσανε, κι ας είχε αθάνατη γυναίκα.
8. ΣΤΗΣΙΧΟΡΟΣ (630-555 π.Χ.)
Ήταν αρχαίος λυρικός ποιητής από την Ιμέρα της Σικελίας. Γεννήθηκε στην 37η Ολυμπιάδα.Το αρχικό του όνομα ήταν Τεισίας. Πήρε το όνομα «Στησίχορος» επειδή είχε μοναδική ικανότητα να διοργανώνει χορούς με την συνοδεία λύρας ή κιθάρας. Συμπεριλαμβάνεται στους εννιά λυρικούς ποιητές που θαυμάζονταν από τους λόγιους της Αλεξάνδρειας της Ελληνιστικής περιόδου. Το μεγαλύτερο μέρος από τα έργα του έχει χαθεί και σήμερα δε μας σώζονται παρά μόνο μερικά αποσπάσματα ή περιγραφές και αναφορές από μεταγενέστερες πηγές.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΤΙΤΛΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ»
Αρχαίο κείμενο:
ἐπ' ἄλγεσι μὴ χαλεπὰς ποίει μερίμνας,
μηδέ μοι ἐξοπίσω
πρόφαινε ἐλπίδας βαρείας.
οὔτε γὰρ αἰὲν ὁμῶς
205 θεοὶ θέσαν ἀθάνατοι κατ' αἶαν ἱράν
νεῖκος ἔμπεδον βροτοῖσιν
οὐδέ γα μὰν φιλότατ', ἐπὶ δ' ἀ….αννόον ἀνδρῶν
θεοὶ τιθεῖσι.
μαντοσύνας δὲ τεὰς ἄναξ ἑκάεργος Ἀπόλλων
210 μὴ πάσας τελέσσαι.
αἰ δέ με παίδας ἰδέσθαι ὑπ' ἀλλάλοισι δαμέντας
μόρσιμόν ἐστιν, ἐπεκλώσαν δὲ Μοίρα[ι,
αὐτίκα μοι θανάτου τέλος στυγερο[ῖο] γέν[οιτο,
πρὶν πόκα ταῦτ' ἐσιδεῖν
215 ἄλγεσ‹σ›ι πολύστονα δακρυόεντα[ˉ ˉ,
παίδας ἐνὶ μεγάροις
θανόντας ἢ πόλιν ἁλοίσαν.
ἀλλ' ἄγε παίδες ἐμοῖς μύθοις, φίλα [ˉ ˘ ˘ ˉ
τᾷδε γὰρ ὑμὶν ἐγὼν τέλος προφα[ίνω·
220 τὸν μὲν ἔχοντα δόμους ναίειν πα[ρὰ νάμασι Δίρκας,
τὸν δ' ἀπίμεν κτεάνη
καὶ χρυσὸν ἔχοντα φίλου σύμπαντα [πατρός,
κλαροπαληδὸν ὃς ἂν
πρᾶτος λάχῃ ἕκατι Μοιρᾶν.
225 τοῦτο γὰρ ἂν δοκέω
λυτήριον ὔμμι κακοῦ γένοιτο πότμο[υ,
μάντιος φραδαῖσι θείου,
αἴ γ᾽ ἐτεὸν Κρονίδας γένος τε καὶ ἄστυ [˘ ˉ ˉ
Κάδμου ἄνακτος,
230 ἀμβάλλων κακότατα πολὺν χρόνον [ˉ ˘ ˘ ˉ ˉ
πέπρωται γενέ[θ]λᾳ.»
ὣς φάτ[ο] δῖα γυνὰ μύθοις ἀγ[α]νοῖς ἐνέποισα,
νείκεος ἐν μεγάροις […]ισα παίδας,
σὺν δ' ἅμα Τειρ[ε]σίας τ[ερασπό]λος· οἱ δ᾽ [ἐ]πίθο[ντο
Μετάφραση:
...πάνω στον πόνο μου μην προσθέτεις αδυσώπητες έγνοιες
και για το μέλλον μην προφητεύεις αγωνία αβάσταχτη.
Γιατί και οι αθάνατοι θεοί
δεν έταξαν για τους θνητούς πάνω στην ιερή γη
ούτε παντοτινή και ακατάπαυτη έχθρα
ούτε βέβαια και αγάπη·
οι θεοί χαρίζουν στους ανθρώπους στοχασμό
που έχει ορίζοντα την ημέρα.
Όσο για τις δικές σου τις μαντείες,
να δώσει ο μέγας Απόλλων, ο εκηβόλος,
να μην βγουν αληθινές όλες.
Αν όμως μου μέλλεται να δω τους γιους μου
ν᾽ αλληλοσφάζονται, αν έτσι όρισαν οι Μοίρες,
ας έρθει ο στυγερός θάνατος να θέσει τέλος στη ζωή μου τώρα,
προτού φτάσω να ιδώ τον πικρό στεναγμό
και το δάκρυ του ανελέητου πόνου,
να δω τους δυο γιους μου να πεθαίνουν μέσα στα μέλαθρα
ή την πόλη να δαμάζεται.
Ελάτε όμως γιοι μου, ακούστε τα λόγια μου, αγαπημένοι μου·
δείτε ποια λύση σας δείχνω:
ο ένας να έχει τα πατρικά δώματα
και να ζήσει πλάι στα νάματα της Δίρκης,
ο άλλος να σηκωθεί και να φύγει
παίρνοντας τα κοπάδια κι όλο το χρυσάφι του πατέρα σας,
να κρίνει ο κλήρος ποιος,
όποιος τραβήξει τον κλήρο πρώτος,
καταπώς θα ορίσουν οι Μοίρες.
Έτσι, πιστεύω, θα ξεφύγετε από το κακό ριζικό σας,
όπως προλέγει ο θείος μάντης,
αν θέλει αλήθεια ο γιος του Κρόνου
να σώσει το γένος και την πόλη του Κάδμου,
αναβάλλοντας καιρό πολύ το κακό που είναι γραφτό για τη γενιά σας.
Έτσι μίλησε η θεία γυναίκα, λέγοντάς τους λόγια μειλίχια,
γυρεύοντας να αποτρέψει τους γιους της
από τον αλληλοσπαραγμό μέσα στα μέλαθρα·
μαζί της προσπαθούσε ο μάντης Τειρεσίας· και εκείνοι επείσθηκαν.
(μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος)
9. ΑΛΚΑΙΟΣ Ο ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ (620 π.Χ.)
Γεννήθηκε στην Μυτιλήνη και έζησε την ίδια εποχή με την Σαπφώ. Η ζωή του συνέπεσε με την εμφάνιση και επικράτηση της τυραννίας. Ο ίδιος αναμίχθηκε ενεργά στην πολιτική. Ο Αλκαίος επηρέασε και τους μεταγενέστερους ποιητές. Ο Θεόκριτος στα «Ειδύλλιά» του τον μιμείται, το ίδιο κι ο Λατίνος ποιητής Οράτιος, ενώ στην Αθήνα, στην ακμή του 5ου αιώνα π.Χ., τραγουδούσαν στα συμπόσια τραγούδια του.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΣΥΜΠΟΤΙΚΟ ΑΣΜΑ 1»
Αρχαίο κείμενο:
πώνωμεν· τί τὰ λύχν᾽ ὀμμένομεν; δάκτυλος ἀμέρα·
2 κὰδ δἄερρε κυλίχναις μεγάλαις, ἄϊτα, ποικίλλαις·
οἶνον γὰρ Σεμέλας καὶ Δίος υἶος λαθικάδεα
4 ἀνθρώποισιν ἔδωκ᾽. ἔγχεε κέρναις ἕνα καὶ δύο
πλήαις κὰκ κεφάλας, ‹ἀ› δ᾽ ἀτέρα τὰν ἀτέραν κύλιξ
6 ὠθήτω.
Μετάφραση:
Ας πίνουμε λοιπόν. Τι περιμένουμε να ανάψουν τα λυχνάρια;
Να τόσο δα, ένα δάκτυλο ημέρας έχει απομείνει.
Φέρε μας, φίλε μου, τις μεγάλες κύλικες, τις ξομπλιαστές.
Για να ξεχνούν τις συμφορές χάρισε τον οίνο στους ανθρώπους
ο γιος της Σεμέλης και του Δία.
Κέρνα λοιπόν ένα προς δυο.
Ξέχειλα τα ποτήρια, και η μια κύλικα
την άλλη να ωθεί.
(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)
«ΣΥΜΠΟΤΙΚΟ ΑΣΜΑ 2»
Αρχαίο κείμενο:
τέγγε πλεύμονας οἴνῳ, τὸ γὰρ ἄστρον περιτέλλεται
2 ἀ δ᾽ ὤρα χαλέπα, πάντα δὲ δίψαισ᾽ ὐπὰ καύματος,
ἄχει δ᾽ ἐκ πετάλων ἄδεα τέττιξ ***
ἄνθει δὲ σκόλυμος· νῦν δὲ γύναικες μιαρώταται,
5 λέπτοι δ᾽ ἄνδρες, ἐπεὶ ‹δὴ› κεφάλαν καὶ γόνα Σείριος ἄσδει
Μετάφραση:
Βρέξε τα πλευμόνια με κρασί, ο Σείριος το άστρο ανατέλλει,
δύσκολη είναι η εποχή, όλα από τον καύσωνα διψούν,
απ᾽ τα φυλλώματα γλυκά τερετίζει το τζιτζίκι ***
Ο σκόλυμος ανθοφορεί. Τώρα οι γυναίκες από τους πόθους είναι φλογισμένες
όμως οι άντρες είναι ασθενικοί, γιατί ο Σείριος τα γόνατα και το κεφάλι
τους ξηραίνει.
(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)
10. ΚΟΡΙΝΝΑ (6ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν λυρική ποιήτρια του 6ου-5ου αι. π.Χ., από την Τανάγρα της Βοιωτίας, σύγχρονη του Πίνδαρου, τον οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, νίκησε πέντε φορές σε ποιητικούς αγώνες.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΤΙΤΛΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 1»
Αρχαίο κείμενο:
]κώρειτες έκρου]ψαν δάθιο[ν θι]άς
βρέφο]ς άντροι, λαθρά[δα]ν αγ-
κο]υλομείταο κρόνω, τα-
νίκαν νιν κλέψε μάκηρα ρεία
μεγ]άλαν τ' [α]θανάτων ές-
ς] έλε τιμάν. τάδ' έμελψεμ.
μάκαρας δ' αυτίκα μώση
φ]ερέμεν ψάφον έ[τ]αττον
κρ]ουφίαν κάλπιδας εν χρου-
σοφαίς. τύ δ' άμ πάντε[ς] ώρθεν.
πλίονας δ' είλε κιθηρών.
τάχα δ' ερμάς ανέφαν[έν
νι]ν αούσας ερατάν ως
έ]λε νίκαν στεφ[ά]νυσιν
.......].(.)ατώ. ανεκόσμιον
μάκα]ρες. τώ δέ νόος γεγάθι.
ο δέ λο]ύπησι κά[θ]εκτος
χαλεπ]ήσιν fελι[κ]ών ε-
.......]λιττάδα [π]έτραν
.......]κεν δ' ό[ρο]ς. υκτρώς
.......]ων ουψ[ό]θεν είρι-
σέ νιν ε]μ μου[ρι]άδεσσι λάυς
..................................................
Μετάφραση:
Οι Κούρητες έκρυψαν το θεϊκό της θεάς
βρέφος στην σπηλιά, κρυφά
απ' τον πανούργο Κρόνο. όταν
το 'κλεψε η μακάρια Ρέα,
μεγάλη απ' τους αθανάτους
πήρε τιμή. Αυτά τραγούδησε.
Κι αμέσως οι Μούσες στους μακάριους
ψήφο να ρίξουν όρισαν
κρυφά μέσα στις κάλπες
χρυσές. κι αυτοί όλοι σηκώθηκαν ευθύς.
Και πήρε περισσότερους ο Κιθαιρώνας.
Και γρήγορα ο Ερμής στο πρόσωπό του έλαμψε,
φωνάζοντας ότι την ποθητή
τηννίκη κέρδισε, με στεφάνια
]τον στόλισαν
οι αθάνατοι. Κι εκείνου ο νους εχάρη.
Κι αυτός από λύπες κατεχόμενος
βαριές ο Ελικώνας
]γυμνή πέτρα
]το βουνό. οικτρά
]από ψηλά έπεσε
σε μυριάδες βράχια...
«ΑΤΙΤΛΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 2»
Αρχαίο κείμενο:
Επί με τερψιχόρα [
καλά φεροί αϊσομέναν
ταναγρίδεσσι λευκοπέπλυς
μέγα δ' εμής γέγαθε πόλις
λιγουροκωτίλης ενοπής.
Μετάφραση:
Όταν εμένα η Τερψιχόρη [
που όμορφα τραγούδαγα η γριά
στις Ταναγραίες τις λευκόπεπλες.
και πολύ με τα δικά μου η πόλη χάρηκε
γλυκόλαλα άσματα.
«ΑΤΙΤΛΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 3»
Αρχαίο κείμενο:
Μέμφομη δέ κή λιγουράν
μουρτίδ' ιώνγ' ότι βανά φού-
ς' έβα πινδάροι πότ' έριν.
Μετάφραση:
Κατηγορώ και την γλυκόφωνη
Μυρτίδα εγώ, γιατί γυναίκα ενώ είναι,
με τον Πίνδαρο κάποτε συναγωνίστηκε.
11. ΙΒΥΚΟΣ Ο ΡΗΓΙΝΟΣ (6ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας λυρικός ποιητής από το Ρήγιο της Μεγάλης Ελλάδας. Η ακμή του τοποθετείται στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., στην εποχή του τυράννου της Σάμου Πολυκράτη, αφού στην αυλή του έζησε πολύ χρόνο. Στον Ίβυκο αποδίδονταν επτά ποιητικά βιβλία, από τα οποία όμως διασώθηκαν λίγα μόνο αποσπάσματα. Ακέραιοι βρίσκονται σήμερα μόλις 40 στίχοι του. Από τα ποιήματά του σημαντικότερα θεωρούνται τα ερωτικά, για την πρωτοτυπία και το θερμό τους συναίσθημα. Ως λυρικός ποιητής, ο Ίβυκος κατατάχθηκε από τους Αλεξανδρινούς γραμματικούς πέμπτος ή έκτος στον «Κανόνα» των εννέα λυρικών («μελικών και χορικών») ποιητών, αμέσως μετά την Σαπφώ και τον Στησίχορο. Η ποίησή του διακρινόταν για την μεγάλη περιγραφική της δύναμη και την έντεχνη κατασκευή των στροφών.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΤΙΤΛΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ»
Αρχαίο κείμενο:
ἦρι μὲν αἵ τε Κυδώνιαι
μηλίδες ἀρδόμεναι ῥοᾶν
ἐκ ποταμῶν, ἵνα Παρθένων
κῆπος ἀκήρατος, αἵ τ᾽ οἰνανθίδες
5 αὐξόμεναι σκιεροῖσιν ὑφ᾽ ἕρνεσιν
οἰναρέοις θαλέθοισιν· ἐμοὶ δ᾽ ἔρος
οὐδεμίαν κατάκοιτος ὥραν.
τε ὑπὸ στεροπᾶς φλέγων
Θρηίκιος Βορέας
10 ἀίσσων παρὰ Κύπριδος ἀζαλέ-
αις μανίαισιν ἐρεμνὸς ἀθαμβὴς
ἐγκρατέως πεδόθεν φυλάσσει
ἡμετέρας φρένας
Μετάφραση:
Την άνοιξη οι κυδωνιές ανθίζουν,
ρουφούν το νερό των ποταμών,
εκεί στον απάτητο Νεραϊδόκηπο.
Κάτω από τα ισκιερά αμπελόφυλλα
αρχίζουν να γρομπιάζουν τα σταφύλια.
Ο Έρωτας ο δικός μου δεν κοιμάται ολοχρονίς.
Βοριάς Θρακιώτης σηκώνεται
από την Κύπριδα και αστραποβολεί
αδίστακτος, σκοτεινός λυσσομανά
και συνταράζει την καρδιά μου σύρριζα.
(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)
«ΕΡΩΣ ΛΥΣΙΜΕΛΗΣ»
Αρχαίο κείμενο:
Ἔρος αὖτέ με κυανέοισιν ὑπὸ
βλεφάροις τακέρ᾽ ὄμμασι δερκόμενος
κηλήμασι παντοδαποῖς ἐς ἄπει-
ρα δίκτυα Κύπριδος ἐσβάλλει·
ἦ μὰν τρομέω νιν ἐπερχόμενον,
ὥστε φερέζυγος ἵππος ἀεθλοφόρος ποτὶ γήρᾳ
ἀέκων σὺν ὄχεσφι θοοῖς ἐς ἅμιλλαν ἔβα.
Μετάφραση:
Και να που ο Έρωτας κάτω από σκούρες
κοιτάζοντάς με βλεφαρίδες
με τα μάτια του με λιώνει
και με γητειές ποικίλες στ᾽ ατελείωτα
δίχτυα της Κύπριδος με ρίχνει.
Τον βλέπω να ᾽ρχεται και τρέμω
σαν άλογο που με βραβεία πολλά τιμήθηκε
και τώρα στα γεράματά του ζεμένο πάλι στον ζυγό
αθέλητα μπαίνει στον στίβο κοντά σε άλλα γρήγορ᾽
άρματα ν᾽ αγωνιστεί.
(μετάφραση Ι. Δημητρίου)
12. ΜΥΡΤΙΣ (6ος αιώνας π.Χ.)
Ποιήτρια. Κατά τη Σούδα, υπήρξε δασκάλα του Πινδάρου και της Κόριννας. Ο Πλούταρχος την ονομάζει ποιήτρια μελών, χαρακτηρισμός που θα μπορούσε να σημαίνει ποιήτρια μονωδικών ποιημάτων. Η ποίησή της έχει χωριστεί σε πέντε βιβλία, αλλά έχουν διασωθεί μόνον περί τα σαράντα αποσπάσματα. Αν και η Σούδα την περιγράφει ως συγγραφέα επιγραμμάτων, τα σωζόμενα αποσπάσματα αποτελούνται από λυρικές αφηγήσεις τοπικών μύθων και τοποθεσιών. Τίτλοι έργων της περιλαμβάνουν τα εξής: Βοιωτός, Επτά επί Θήβας, Γηροια, Ευωνυμία, Ιόλαος, Κατάπλους.
13. ΠΟΛΥΜΝΗΣΤΟΣ (τέλη 7ου - αρχές 6ου αιώνα π.Χ.)
Κολοφώνιος ποιητής και μουσικός, γιος του Μέλη. Τελειοποίησε την αυλωδία του Κλονά του Τεγεάτη και έγραψε «άσεμνα» τραγούδια με συνοδεία αυλού. Αναφέρεται ως μέλος της 2ης μουσικής σχολής στην Σπάρτη.
14. ΑΝΑΚΡΕΩΝ (572-485 π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας λυρικός ποιητής, θεωρούμενος ένας από τους εννέα λυρικούς ποιητές της αρχαιότητας. Ο Ανακρέων, αν και υπερασπιστής του μέτρου, θεωρήθηκε από τους μεταγενέστερούς του λανθασμένα γλεντζές και μέθυσος.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΔΕΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΕΜΗ»
Αρχαίο κείμενο:
γουνοῦμαί σ᾽ ἐλαφηβόλε
ξανθὴ παῖ Διὸς ἀγρίων
δέσποιν᾽ Ἄρτεμι θηρῶν·
ἥ κου νῦν ἐπὶ Ληθαίου
5 δίνῃσι θρασυκαρδίων
ἀνδρῶν ἐσκατορᾷς πόλιν
χαίρουσ᾽, οὐ γὰρ ἀνημέρους
ποιμαίνεις πολιήτας.
Μετάφραση:
Στα πόδια σου πέφτω ελαφοκυνηγήτρα
ξανθιά του Δία θυγατέρα,
Άρτεμη κυρά των αγριμιών.
Την πόλη που είναι κοντά στου Ληθαίου το ρέμα
την έχουν άνδρες με γενναία καρδιά.
Δες την και συ τώρα με βλέμμα γλυκό.
Ειρηνικούς πολίτες προστατεύεις.
(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)
15. ΣΙΜΩΝΙΔΗΣ Ο ΚΕΙΟΣ (556-468 π.Χ.)
Επιφανής λυρικός ποιητής της αρχαιότητας. Τα περισσότερα χρόνια της ζωής του τα πέρασε στις αυλές τυράννων και βασιλιάδων, διαφόρων ελληνικών πόλεων, συνθέτοντας λυρικά ποιήματα έναντι αμοιβής. Έγραψε ύμνους, εγκώμια, θρήνους, επινίκια, τις περίφημες ελεγείες του, επιγράμματα κ.λ.π. Σε αυτόν αποδίδεται η προσθήκη της 8ης χορδής στην λύρα. Ασχολήθηκε πολύ με την χορική ποίηση.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΑΤΙΤΛΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ»
Αρχαίο κείμενο:
ὅτε λάρνακι
ἐν δαιδαλέᾳ
ἄνεμός τε μην πνέων
κινηθεῖσά τε λίμνα δείματι
5 ἔρειπεν, οὐκ ἀδιάντοισι παρειαῖς
ἀμφί τε Περσέι βάλλε φίλαν χέρα
εἶπέν τ᾽· ὦ τέκος οἷον ἔχω πόνον·
σὺ δ᾽ ἀωτεῖς, γαλαθηνῷ
δ᾽ ἤθεϊ κνοώσσεις
10 ἐν ἀτερπέι δούρατι χαλκεογόμφῳ
‹τῷ›δε νυκτιλαμπεῖ,
κυανέῳ δνόφῳ ταθείς·
ἄχναν δ᾽ ὕπερθε τεᾶν κομᾶν
βαθεῖαν παριόντος
15 κύματος οὐκ ἀλέγεις, οὐδ᾽ ἀνέμου
φθόγγον, πορφυρέᾳ
κείμενος ἐν χλανίδι, πρόσωπον καλόν.
εἰ δέ τοι δεινὸν τό γε δεινὸν ἦν,
καί κεν ἐμῶν ῥημάτων
20 λεπτὸν ὑπεῖχες οὖας.
κέλομαι δ᾽, εὗδε βρέφος,
εὑδέτω δὲ πόντος, εὑδέτω δ᾽ ἄμετρον κακόν·
μεταβουλία δέ τις φανείη,
Ζεῦ πάτερ, ἐκ σέο·
25 ὅττι δὲ θαρσαλέον ἔπος εὔχομαι
ἢ νόσφι δίκας,
σύγγνωθί μοι.
Μετάφραση:
Μέσα στο πλουμιστό
πλεούμενο κλεισμένοι μάνα και γιος.
Λυσσομανούσε ο αγέρας, το πέλαγος τρικυμισμένο-
Ράγισε ο τρόμος της Δανάης την ψυχή,
καυτά κύλησαν τα δάκρυα στα μάγουλά της.
Πήρε στην αγκαλιά της τον Περσέα
και του ψιθύρισε στ᾽ αυτί.
Μικρό μου αγόρι,
τι συμφορά με έχει βρει.
Γαληνεμένο κοιμάσαι,
απόκαμε η τρυφερή καρδούλα σου,
κι έχεις πλαγιάσει σ᾽ αυτήν την άβολη βαρκούλα,10
που είναι στεριωμένη με χάλκινα καρφιά
και λαμπυρίζει μέσα στη μαυρίλα της ζοφερής ετούτης νύχτας.
Μέσα στον αλικοπόρφυρο μανδύα τυλιγμένο
αφήνεις μόνο το γλυκό σου προσωπάκι να φανεί.
Δεν νοιάζεσαι για της αλμύρας τον αφρό
που πάνω από το κεφάλι σου παφλάζει.
Ούτε για τα ουρλιαχτά του ανέμου.
Αν ήξερες φόβος τι σημαίνει,
θα τέντωνες στο θρήνο το τρυφερό σου αυτί.
Μωρό μου, κοιμήσου σε παρακαλώ, κοιμήσου,
να κοιμηθεί κι η θάλασσα,
να κοιμηθεί και το κακό που μας κυνηγά.
Δία μου, θα αλλάξεις γνώμη;
Αν είναι τολμηρή,
αν είναι άδικη η προσευχή μου,
συγχώρεσέ με.
(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)
16. ΛΑΣΟΣ Ο ΕΡΜΙΟΝΕΥΣ (548-6ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν λυρικός ποιητής και μουσικός. Γεννήθηκε στην Ερμιόνη. Έζησε και έδρασε στην Αθήνα, στην αυλή του Ιππάρχου γιου του τυράννου των Αθηνών Πεισιστράτου. Από κάποιους κατατάσσεται στους επτά σοφούς της αρχαιότητας, αντί του Περιάνδρου. Θεωρείται ο μεγάλος μεταρρυθμιστής του διθυράμβου, ύστερα από τον Αρίωνα. Τελειοποίησε τον διθύραμβο, τους εγκυκλίους χορούς και ήταν ο πρώτος που έγραψε θεωρία της μουσικής. Λέγεται ότι ο Λάσος έγραψε δύο ποιήματα, «τους Κένταυρους» και τον ύμνο στην θεά Δήμητρα, δίχως το γράμμα σίγμα. Αυτό το έκανε γιατί είχε δυσκολία στην προφορά του συμφώνου. Απ’ τα θαυμάσια έργα του, δυστυχώς μόνο ελάχιστοι στίχοι μόνο διασώθηκαν.
17. ΒΑΚΧΥΛΙΔΗΣ (516-451 π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας συγγραφέας και λυρικός ποιητής απο την Κέα, για το έργο του οποίου ελάχιστα ήταν γνωστά ώσπου το 1896 βρέθηκε σε αιγυπτιακό τάφο από ιδιώτες ένας μεγάλος πάπυρος με εκατοντάδες στίχους του και προσέφερε όχι μόνο γνώσεις για τον ποιητή, αλλά και πάνω από εκατό καινούργιες λέξεις της ελληνικής γλώσσας που μέχρι τότε δεν είχαν μνημονευτεί σε λεξικά.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΥΜΝΟΣ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ»
Αρχαίο κείμενο:
τίκτει δέ τε θανατοῖσιν
εἰρήνα μεγαλάνορα πλοῦτον
καὶ μελιγλώσσων ἀοιδᾶν ἄνθεα
δαιδαλέων τ᾽ ἐπὶ βωμῶν
65 θεοῖσιν αἴθεσθαι βοῶν ξανθᾷ φλογί
μηρί᾽ εὐμάλλων τε μήλων
γυμνασίων τε νέοις
αὐλῶν τε καὶ κώμων μέλειν.
ἐν δὲ σιδαροδέτοις πόρπαξιν αἰθᾶν
70 ἀραχνᾶν ἱστοὶ πέλονται,
ἔγχεα τε λογχωτὰ ξίφεα
τ᾽ ἀμφάκεα δάμναται εὐρώς.
(–υ– – –υ– – –υ–
–υυ–υυ– –)
75 χαλκεᾶν δ᾽ οὐκ ἔστι σαλπίγγων κτύπος,
οὐδὲ συλᾶται μελίφρων
ὕπνος ἀπὸ βλεφάρων
ἀῶιος ὃς θάλπει κέαρ.
συμποσίων δ᾽ ἐρατῶν βρίθοντ᾽ ἀγυιαί,
80παιδικοί θ᾽ ὕμνοι φλέγονται.
Μετάφραση:
Για τους θνητούς γεννά η μεγάλη Ειρήνη πλούτη
και τραγουδιών γλυκόφωνων ανθούς·
πάνω στους πλουμιστούς βωμούς, στην ξανθή φλόγα
καίονται για τους θεούς, σαν είναι ειρήνη,
μηριά βοδιών, πυκνόμαλλων προβάτων,
και τότε ο νους των νέων είναι στους κώμους,
στο παίξιμο του αυλού και στις παλαίστρες.
Τα σιδεροδεμένα
χερούλια των ασπίδων αραχνιάζουν,
σκουριά σκεπάζει
τα δίκοπα σπαθιά, τις λόγχες των δοράτων.
..............................................................................
..............................................................................
Οι σάλπιγγες οι χάλκινες πια δεν βαράνε,
δεν κλέβουν απ᾽ τα μάτια τον γλυκό
τον ύπνο της αυγής, που τις καρδιές ζεσταίνει.
Ευφρόσυνα συμπόσια είναι γεμάτοι οι δρόμοι,
και παιδικοί ξεχύνονται, σαν φλόγες, ύμνοι.
(μετάφραση Θρασύβουλος Σταύρου)
ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 5ος - 4ος αιώνας π.Χ.
18. ΠΙΝΔΑΡΟΣ (517-437 π.Χ.)
Υπήρξε λυρικός ποιητής της Αρχαίας Ελλάδας. Γεννήθηκε στις Κυνός Κεφαλές, συνοικισμό της Θήβας. Ο Πίνδαρος ασχολήθηκε με την χορική λυρική ποίηση. Από τα σωζόμενα έργα του τον μεγαλύτερο όγκο αποτελούν τα Επινίκια, χορωδιακά άσματα που ψάλλονταν στην πατρίδα του νικητή κατά τον εορτασμό της επιτυχίας του ή ακόμα και στον χώρο διεξαγωγής των αγώνων.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«8ος ΠΥΘΙΟΝΙΚΟΣ – ΑΙΓΙΝΗΤΙΚΗ ΩΔΗ»
Αρχαίο κείμενο:
χρυσέα φόρμιγξ, Ἀπόλλωνος καὶ ἰοπλοκάμων
σύνδικον Μοισᾶν κτέανον· τᾶς ἀκούει
μὲν βάσις ἀγλαΐας ἀρχά,
πείθονται δ᾽ ἀοιδοὶ σάμασιν
ἁγησιχόρων ὁπόταν προοιμίων
ἀμβολὰς τεύχῃς ἐλελιζομένα.
5 καὶ τὸν αἰχματὰν κεραυνὸν σβεννύεις
ἀενάου πυρός. εὕδει δ᾽ ἀνὰ σκά-
πτῳ Διὸς αἰετός, ὠκεῖ-
αν πτέρυγ᾽ ἀμφοτέρωθεν χαλάξαις,
ἀρχὸς οἰωνῶν, κελαινῶπιν δ᾽ ἐπὶ οἱ νεφέλαν
ἀγκύλῳ κρατί, γλεφάρων ἁδὺ κλάι-
θρον, κατέχευας· ὁ δὲ κνώσσων
ὑγρὸν νῶτον αἰωρεῖ, τεαῖς
10 ῥιπαῖσι κατασχόμενος. καὶ γὰρ βια-
τὰς Ἄρης, τραχεῖαν ἄνευθε λιπών
ἐγχέων ἀκμάν, ἰαίνει καρδίαν
κώματι, κῆλα δὲ καὶ δαιμόνων θέλ-
γει φρένας ἀμφί τε Λατοί-
δα σοφίᾳ βαθυκόλπων τε Μοισᾶν.
ὅσσα δὲ μὴ πεφίληκε Ζεύς, ἀτύζονται βοάν
Πιερίδων ἀίοντα, γᾶν τε καὶ πόν-
τον κατ᾽ ἀμαιμάκετον,
15 ὅς τ᾽ ἐν αἰνᾷ Ταρτάρῳ κεῖται, θεῶν πολέμιος,
Τυφὼς ἑκατοντακάρανος· τόν ποτε
Κιλίκιον θρέψεν πολυώνυμον ἄντρον· νῦν γε μάν
ταί θ᾽ ὑπὲρ Κύμας ἁλιερκέες ὄχθαι
Σικελία τ᾽ αὐτοῦ πιέζει
στέρνα λαχνάεντα· κίων δ᾽ οὐρανία συνέχει,
20 νιφόεσσ᾽ Αἴτνα, πάνετες χιόνος ὀξείας τιθήνα·
τᾶς ἐρεύγονται μὲν ἀπλάτου πυρὸς ἁγνόταται
ἐκ μυχῶν παγαί· ποταμοὶ δ᾽ ἁμέραισιν
μὲν προχέοντι ῥόον καπνοῦ
αἴθων᾽· ἀλλ᾽ ἐν ὄρφναισιν πέτρας
φοίνισσα κυλινδομένα φλὸξ ἐς βαθεῖ-
αν φέρει πόντου πλάκα σὺν πατάγῳ.
25 κεῖνο δ᾽ Ἁφαίστοιο κρουνοὺς ἑρπετόν
δεινοτάτους ἀναπέμπει· τέρας μὲν
θαυμάσιον προσιδέσθαι,
θαῦμα δὲ καὶ παρεόντων ἀκοῦσαι,
οἷον Αἴτνας ἐν μελαμφύλλοις δέδεται κορυφαῖς
καὶ πέδῳ, στρωμνὰ δὲ χαράσσοισ᾽ ἅπαν νῶ-
τον ποτικεκλιμένον κεντεῖ.
εἴη, Ζεῦ, τὶν εἴη ἁνδάνειν,
30 ὃς τοῦτ᾽ ἐφέπεις ὄρος, εὐκάρποιο γαί-
ας μέτωπον, τοῦ μὲν ἐπωνυμίαν
κλεινὸς οἰκιστὴρ ἐκύδανεν πόλιν
γείτονα, Πυθιάδος δ᾽ ἐν δρόμῳ κά-
ρυξ ἀνέειπέ νιν ἀγγέλ-
λων Ἱέρωνος ὑπὲρ καλλινίκου
ἅρμασι. ναυσιφορήτοις δ᾽ ἀνδράσι πρώτα χάρις
ἐς πλόον ἀρχομένοις πομπαῖον ἐλθεῖν
οὖρον· ἐοικότα γάρ
35 καὶ τελευτᾷ φερτέρου νόστου τυχεῖν. ὁ δὲ λόγος
ταύταις ἐπὶ συντυχίαις δόξαν φέρει
λοιπὸν ἔσσεσθαι στεφάνοισί ν‹ιν› ἵππους τε κλυτάν
καὶ σὺν εὐφώνοις θαλίαις ὀνυμαστάν.
Λύκιε καὶ Δάλοι᾽ ἀνάσσων
Φοῖβε Παρνασσοῦ τε κράναν Κασταλίαν φιλέων,
40 ἐθελήσαις ταῦτα νόῳ τιθέμεν εὔανδρόν τε χώραν.
ἐκ θεῶν γὰρ μαχαναὶ πᾶσαι βροτέαις ἀρεταῖς,
καὶ σοφοὶ καὶ χερσὶ βιαταὶ περίγλωσ-
σοί τ᾽ ἔφυν. ἄνδρα δ᾽ ἐγὼ κεῖνον
αἰνῆσαι μενοινῶν ἔλπομαι
μὴ χαλκοπάραον ἄκονθ᾽ ὡσείτ᾽ ἀγῶ-
νος βαλεῖν ἔξω παλάμᾳ δονέων,
45 μακρὰ δὲ ῥίψαις ἀμεύσασθ᾽ ἀντίους.
εἰ γὰρ ὁ πᾶς χρόνος ὄλβον μὲν οὕτω
καὶ κτεάνων δόσιν εὐθύ-
νοι, καμάτων δ᾽ ἐπίλασιν παράσχοι·
ἦ κεν ἀμνάσειεν, οἵαις ἐν πολέμοισι μάχαις
τλάμονι ψυχᾷ παρέμειν᾽, ἁνίχ᾽ εὑρί-
σκοντο θεῶν παλάμαις τιμάν
οἵαν οὔτις Ἑλλάνων δρέπει
50 πλούτου στεφάνωμ᾽ ἀγέρωχον. νῦν γε μὰν
τὰν Φιλοκτήταο δίκαν ἐφέπων
ἐστρατεύθη· σὺν δ᾽ ἀνάγκᾳ νιν φίλον
καί τις ἐὼν μεγαλάνωρ ἔσανεν.
φαντὶ δὲ Λαμνόθεν ἕλκει
τειρόμενον μεταβάσοντας ἐλθεῖν
ἥροας ἀντιθέους Ποίαντος υἱὸν τοξόταν·
ὃς Πριάμοιο πόλιν πέρσεν, τελεύτα-
σέν τε πόνους Δαναοῖς,
55 ἀσθενεῖ μὲν χρωτὶ βαίνων, ἀλλὰ μοιρίδιον ἦν.
οὕτω δ᾽ Ἱέρωνι θεὸς ὀρθωτὴρ πέλοι
τὸν προσέρποντα χρόνον, ὧν ἔραται και-
ρὸν διδούς.
Μοῖσα, καὶ πὰρ Δεινομένει κελαδῆσαι
πίθεό μοι ποινὰν τεθρίππων·
χάρμα δ᾽ οὐκ ἀλλότριον νικαφορία πατέρος.
60 ἄγ᾽ ἔπειτ᾽ Αἴτνας βασιλεῖ φίλιον ἐξεύρωμεν ὕμνον·
τῷ πόλιν κείναν θεοδμάτῳ σὺν ἐλευθερίᾳ
Ὑλλίδος στάθμας Ἱέρων ἐν νόμοις ἔ-
κτισσε· θέλοντι δὲ Παμφύλου
καὶ μὰν Ἡρακλειδᾶν ἔκγονοι
ὄχθαις ὕπο Ταϋγέτου ναίοντες αἰ-
εὶ μένειν τεθμοῖσιν ἐν Αἰγιμιοῦ
65 Δωριεῖς. ἔσχον δ᾽ Ἀμύκλας ὄλβιοι
Πινδόθεν ὀρνύμενοι, λευκοπώλων
Τυνδαριδᾶν βαθύδοξοι
γείτονες, ὧν κλέος ἄνθησεν αἰχμᾶς.
Μετάφραση:
[Ια] Ω φόρμιγα χρυσή, του Απόλλωνα
και των Μουσών με τις μενεξελιές πλεξούδες
κτήμα κοινό και ταιριαστό,
σε σένα των χορωδών το βήμα υπακούει,
σαν η λαμπρή γιορτή αρχίζει·
τα σήματά σου οι αοιδοί ακολουθούνε,
όταν τα προοίμια, με των χορδών σου τον παλμό, ανακρούεις,
που του χορού δηλώνουν την αρχή.
Εσύ και την ανέσπερη φωτιά στου κεραυνού την λόγχη σβήνεις.
Πάνω στο σκήπτρο του Διός
κοιμάται ο αετός, των πουλιών ο αρχηγός,
αφήνοντας χαλαρές δεξιά ζερβά να πέφτουν
τις γοργές του φτερούγες·
[Ιβ] γλυκά τα βλέφαρά του κλείνει,
γιατί νεφέλη μελανή στο αγκυλωτό κεφάλι γύρω έχεις απλώσει
και κοιμισμένος τη λυγερή του ράχη ανασηκώνει
από τις συγχορδίες σου μαγεμένος.
Αλλά και ο βίαιος Άρης
του κονταριού του την τραχιά αιχμή στην άκρη αφήνει
και νιώθει την καρδιά του να γλυκαίνει από τον ύπνο·
οι μαγικοί σου ήχοι και το μυαλό των αθανάτων συνεπαίρνουν
χάρη στου τέκνου της Λητώς την τέχνη
και των βαθύκολπων Μουσών.
[Ιγ] Και όσα, πάνω στη γη και το ακατάλυτο το πέλαγο,
ο Δίας δεν αγαπά ταράζονται,
των Πιερίδων τ᾽ άσματα σαν ακούσουν,
κι εκείνος που κείτεται στον Τάρταρο τον τρομερό,
των θεών ο εχθρός, ο εκατοντακέφαλος Τυφώνας·
αυτόν, που κάποτε τον έθρεψε της Κιλικίας η ξακουστή σπηλιά,
τώρα οι κυματόδαρτες ακτές πέρ᾽ απ᾽ την Κύμη7
και η Σικελία τα δασύτριχα του πιέζουνε στέρνα,
κι ο ουράνιος στύλος τον κρατάει ακίνητον εκεί,
της Αίτνας το χιονόσκεπο βουνό,
που τρέφει ολοχρονίς το τσουχτερό το χιόνι.
[ΙIα] Μέσ᾽ από τα έγκατά της ξεπηδούν
πηγές αγνότατες φωτιάς αζύγωτης·
την μέρα ποτάμια χύνονται ροές καυτές καπνού,
και μες την νύχτα καταπόρφυρη η φλόγα κυλάει
κι ώς του βαθιού πελάου την απλωσιά κατρακυλάει
με πάταγο τα βράχια.
Και τους τρομαχτικούς κρουνούς του Ηφαίστου
εκείνο το θεριό ψηλά τινάζει·
θέαμα αλλόκοτο να το αντικρίσεις,
φριχτό και μόνο απ᾽ όσους έτυχαν εκεί ν᾽ ακούσεις:
[ΙΙβ] πώς είναι το θεριό δεμένο ανάμεσα στις βαθύσκιωτες
κορφές της Αίτνας και στον κάμπο,
και όλη του τη ράχη την κεντάει οργώνοντάς την
το στρώμα, όπου είναι πλαγιασμένη.
Άμποτε, Δία, ω άμποτε να ᾽μαστε αρεστοί σε σένα
που προστατεύεις τούτο το βουνό, μέτωπο χώρας καρπερής·
τ᾽ όνομά σου το ᾽χει πάρει κι η πόλη του η γειτονική,
που ο ξακουστός τη δόξασε ιδρυτής της,
γιατί ο κήρυκας τ᾽ όνομά της στον πυθικό τον στίβο διαλάλησε,
αγγέλλοντας την λαμπρή νίκη του Ιέρωνα στην αρματοδρομία.
[ΙΙγ] Όσοι με πλοία γυρνούν τα πέλαγα ζητούν για πρώτη χάρη,
σαν ξεκινούν, άνεμος ούριος να τους προπέμψει·
έτσι θαρρούν πως θα ᾽χουνε και πιο ωραίο γυρισμό στο τέλος.
Κι η νίκη η σημερινή μοιάζει να δίνει υπόσχεση
πως και στο μέλλον η πόλη τούτη θα δοξαστεί για τ᾽ άλογά της
που θα στεφανωθούν, κι ονομαστή θα γίνει
για τα γλυκόφωνα τραγούδια στις γιορτές της.
Άνακτα Φοίβε, Λύκιε και Δήλιε,
εσύ που αγαπάς του Παρνασσού την Κασταλία κρήνη,
άμποτε αυτά μέσα στον νου σου καλόγνωμα να βάλεις
και χάρισε στην χώρα αυτή άντρες γενναίους.
[ΙΙΙα] Γιατί των θνητών όλα τα χαρίσματα απ᾽ τους θεούς πηγάζουν,
και γίνονται σοφοί, και χεροδύναμοι, και τεχνουργοί του λόγου.
Κι όταν τον άντρα εκείνον να παινέψω θέλω,
ελπίζω το χαλκοπρόσωπο κοντάρι να μην το στείλω πέρα απ᾽ τον στίβο,
αλλά, στην παλάμη κραδαίνοντάς το, να το ρίξω μακριά,
τους αντιπάλους ξεπερνώντας.
Κι άμποτε ο χρόνος πάντοτε όπως τώρα ευδαιμονία να του χαρίζει
και πλούτη, και των βασάνων λησμονιά να φέρνει.
[ΙΙΙβ] Μακάρι, αλήθεια, να του θυμίζει ο χρόνος σε ποιες
μες στους πολέμους μάχες
την θέση του κράτησε δείχνοντας καρτερική ψυχή,
και κέρδισαν, αυτός και οι δικοί του, με του θεού το χέρι
τιμές που άλλος Έλληνας κανένας δεν τις δρέπει,
του πλούτου τους αγέρωχο στεφάνι.
Και τώρα, του Φιλοκτήτη τα ίχνη ακολουθώντας, κίνησε για πόλεμο·
απ᾽ την ανάγκη στενεμένος ακόμα κι ο τρανός
φίλον τον λέει καλοπιάνοντάς τον.
Και λένε πως πήγανε στη Λήμνο ήρωες ισόθεοι να φέρουν τον τοξότη,
[IIIγ] του Ποίαντα τον γιο, που τον βασάνιζε η πληγή του.
Κι αυτός του Πριάμου την πόλη κούρσεψε και στα δεινά των Δαναών
έβαλε τέλος· μπορεί μ᾽ ασθενικό να βάδιζε κορμί,
μα από την Μοίρα ήτανε γραμμένο.
Έτσι και τον Ιέρωνα ας κρατά ο θεός ορθόν στα χρόνια που θα ρθούνε,
και όσα η ψυχή του πεθυμά να του χαρίζει με το σωστό το μέτρο.
Μούσα, δέξου και τον Δεινομένη να υμνήσω,
αμείβοντας τη νίκη των τεθρίππων.
Στον γιο χαρά δεν είναι ξένη του πατέρα του η νίκη.
Ελάτε τώρα, ας συνθέσουμε έναν ύμνο αγαπητό στον βασιλιά της Αίτνας.
[IVα] Γι᾽ αυτόν ο Ιέρων έχτισε την πόλη εκείνη
-την λευτεριά της πύργωσαν θεοί-
αλφαδιασμένη με τους νόμους της φυλής του Ύλλου·
μα και του Πάμφυλου οι απόγονοι καθώς και των Ηρακλειδών
που ζούνε στα ριζά του Ταϋγέτου
θέλουνε να κρατούνε τους θεσμούς του Αιγιμιού
μένοντας πάντα Δωριείς.
Από την Πίνδο ξεκινώντας, πήραν οι μακάριοι τις Αμύκλες,
οι τρισένδοξοι γείτονες των Τυνδαριδών με τα λευκά τ᾽ άλογα,
κι άνθησε του κονταριού τους η φήμη.
(μετάφραση Γιάννης Οικονομίδης)
«9ος ΙΣΘΜΙΟΝΙΚΟΣ – ΑΙΓΙΝΗΤΙΚΗ ΩΔΗ»
Αρχαίο κείμενο:
ΚλεινὸςΑἰακοῦλόγος͵κλεινὰδὲκαὶναυ-
σικλυτὸςΑἴγινα·σὺνθεῶνδένιναἴσᾳ
ὝλλουτεκαὶΑἰγιμιοῦ
Δωριεὺςἐλθὼνστρατός
ἐκτίσσατο·τῶνμὲνὑπὸστάθμᾳνέμονται
οὐθέμινοὐδὲδίκαν
ξείνωνὑπερβαίνοντες·οἷοιδ΄ἀρετάν
δελφῖνεςἐν πόντῳ͵ ταμίαι τε σοφοί
Μουσᾶνἀγωνίωντ΄ἀέθλων.
Μετάφραση:
Του Αιακούδοξαστόείναι τ' όνομα· δοξασμένη κι η
καραβοξάκουστηΑίγινα· με των Θεώνκαλοτύχη
δωριέαςσαν ήρθε τουΎλλουκαι τουΑιγιμίουλαός
την κατοίκησε· και κυβερνιούνται υπακούοντας τους κανόνες
μην πατώντας την θεία τάξη και τα δίκια των ξένων κρατώντας.
Παραβγαίνουνε των δελφινιών στο πέλαγο και γνωστικά
των Μουσών τα χαρίσματα και των αγώνων τ' αθλήματα
αυτοί κυβερνούνε.
18. ΠΡΑΞΙΛΛΑ (5ος αιώνας π.Χ.)
Ποιήτρια από την Σικυώνα. Έγινε περίφημη για τους διθυράμβους, τα σκόλια ή παροίνια άσματα και τους ύμνους της. Σώζονται ελάχιστοι στίχοι από δύο ποιήματά της, με τους τίτλους Αχιλλεύς και Άδωνις. Από το όνομα της Πραξίλλας ονομάστηκε και το πραξίλλειο μέτρο, που αποτελείτο από μια πενταποδία με τρεις δακτύλους και δύο τροχαίους, που ονομαζόταν επίσης και δακτυλικό λογαριδικό (-υυ-υυ-υυ-υ-υ).
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΥΜΝΟΣ ΕΙΣ ΑΔΩΝΙΝ»
Αρχαίο κείμενο:
κάλλιστον μὲν ἐγὼ λείπω φάος ἠελίοιο,
δεύτερον ἄστρα φαεινὰ σεληναίης τε πρόσωπον
ἠδὲ καὶ ὡραίους σικύους καὶ μῆλα καὶ ὄγχνας·
Μετάφραση:
Το ωραιότερο πράγμα που άφησα πίσω στην γη είναι το φως του ήλιου,
ύστερα τα φωτεινά αστέρια και το πρόσωπο του φεγγαριού.
Α ναι, και τα ώριμα πεπόνια και τα μήλα και τα αχλάδια.
(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)
19. ΤΙΜΟΚΡΕΩΝ (480 π.Χ. ακμή)
Ήταν αρχαίος Έλληνας λυρικός ποιητής, αλλά και αθλητής του πεντάθλου, από την Ιαλυσό της Ρόδου, που έζησε το πρώτο μισό του 5ου αιώνα π.Χ..Ο Τιμοκρέων είχε διακριθεί ιδιαίτερα στην ποίηση παροινίων, τα οποία μετέτρεπε παρά τις δυσκολίες της δωρικής ποίησης σε γελοία άσματα. Γι΄ αυτό και από τον Σουΐδα κατατάσσεται στους ποιητές της παλαιάς κωμωδίας.
20. ΗΡΙΝΝΑ (4ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν λυρική ποιήτρια πιθανώς από τη νήσο Τήλο. To λεξικό Σούδα αναφέρει ότι ήταν σύγχρονη με την Σαπφώ, αλλά ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Ευσέβιος την τοποθετεί στον 4ο αιώνα π.Χ., άποψη που φαίνεται ορθότερη.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΗΛΑΚΑΤΗ»
Κι έτσι στον Αδη ένας κούφιος αντίλαλος μόνο διαβαίνει
στην νεκροχώρα σιγή και στα μάτια σκοτάδι απλωμένο...
21. ΦΙΛΟΔΑΜΟΣ (τέλη 4ου - αρχές 3ου αιώνα π.Χ.)
Λυρικός ποιητής από την Σκάρφεια. Ήταν πρόξενος των Δελφών, και επί άρχοντα Ετυμώνδα (335-334 ή 325-324) έγραψε έναν παιάνα προς τιμήν του Διονύσου που διατηρήθηκε χαραγμένος πάνω σε πέτρα. Περιγράφει την γέννηση του θεού στην Θήβα και τις περιπλανήσεις του στον Παρνασσό, στην Ελευσίνα, στην Θεσσαλία και στην Πιερία, όπου τον υποδέχονται ο Απόλλων και οι Μούσες.
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 3ος – 1ος αιώνας π.Χ.
22. ΤΕΛΕΣΙΛΛΑ (3ος αιώνας π.Χ.)
Λυρική ποιήτρια από το Άργος που διακρίθηκε για τα παρθένια και τα άσματά της σε ιωνικά δίμετρα.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΜΑΤΡΙ ΘΕΩΝ – ΣΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ»
Αρχαίο κείμενο:
Ω Μνημόσυνας
Δευρ' έλθετε απ' ωρανώ
και μοι συναείσατε
ταν ματέρα των θεών,
ως ήλε πλανωμένα
κατ' ώρεα και νάπας
σύρουσα αβρόταν κόμαν,
κατωρημένα φρένας.
Ο Ζεύς δ' εσιδών άναξ
ταν Ματέρα των θεών,
κεραυνόν έβαλλε και
τα τύμπαν' ελάμβανε,
πέτρας διέρρησε και
τα τύμπαν' ελάμβανε
Μάτηρ, άπιθ' εις θεούς,
και μη κατ' όρη πλανώ,
μη σε χαροποί λέον
τες ή πολιοί λύκοι
[έδωσι πλανωμέναν.]
και ουκ άπειμι εις θεούς,
αν μη τα μέρη λάβω,
το μεν ήμισυ ουρανώ,
το δε ήμισυ Γαίας,
πόντω το τρίτον μέρος`
χούτως απελεύσομαι,
χαιρ' ω μεγάλα άνα
σα Μάτερ Ολύμπω.
Μετάφραση:
Κόρες της Μνημοσύνης
ελάτε εδώ απ' τον ουρανό
και τραγουδήστε μαζί μου
την μητέρα των θεών,
που ήρθα, αφού περιπλανήθηκα
στα όρη και στις πηγές
με ανεμοπαρμένα τα μαλλιά
ξετρελαμένη στα βουνά.
Και ο βασιλιάς ο Δίας σαν είδε
την μητέρα των θεών
έριξε κεραυνό και
πήρε τα τύμπανα,
έσπασε τα βράχια
και πήρε τα τύμπανα.
Μητέρα, φύγε στους θεούς
και μην γυρνάς στα όρη,
γιατί τ' άγρια λιοντάρια
και οι γκρίζοι οι λύκοι
[θα σε φάνε κυνηγημένη.]
Δεν θα φύγω στους θεούς
αν δεν πάρω μερίδια,
το μισό απ' τον ουρανό,
τ' άλλο μισό απ' την γη,
το τρίτο μέρος απ' την θάλασσα,
κι έτσι θ' αποχωρήσω.
Χαίρε, μεγάλη βασίλισσα,
Μητέρα του Ολύμπου.
ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 1ος - 4ος αιώνας μ.Χ.
23. ΜΕΣΟΜΗΔΗΣ Ο ΚΡΗΣ (1ος-2ος αιώνας μ.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας λυρικός ποιητής και μουσικός από την Κρήτη που ευνοήθηκε από τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Αδριανό. Σώθηκαν δύο επιγράμματα του Μεσομήδη, στην Ανθολογία του Πλανούδη. και ένας ωραιότατος «`Υμνος εις Νέμεσιν», σημαντικός για την μελέτη της Ιστορίας της Μουσικής γιατί διασώθηκαν με αυτόν αρχαία μουσικά σημεία. Επίσης συνέγραψε το «Εγκώμιον Αντινόου» και άλλα έργα.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΥΜΝΟΣ ΕΙΣ ΝΕΜΕΣΙΝ»
Αρχαίο κείμενο:
Νέμεσιπτερόεσσαβίουῥοπά͵
κυανῶπιθεά͵θύγατερΔίκας͵
ἃκοῦφαφρυάγματαθνατῶν
ἐπέχειςἀδάμαντιχαλινῷ͵
ἔχθουσαδ΄ὕβρινὀλοὰνβροτῶν
μέλαναφθόνονἐκτὸςἐλαύνεις.
ὑπὸσὸντροχὸνἄστατονἀστιβῆ
χαροπὰμερόπωνστρέφεταιτύχα͵
λήθουσαδὲπὰρπόδαβαίνεις͵
γαυρούμενοναὐχένακλίνεις.
ὑπὸπῆχυνἀεὶβίοτονμετρεῖς͵
νεύειςδ΄ὑπὸκόλπονὄφρυνἀεί
ζυγὸν μετὰ χεῖρα κρατοῦσα.
ἵλαθι μάκαιρα δικασπόλε
Νέμεσι πτερόεσσα βίου ῥοπά.
Νέμεσιν θεὸν ᾄδομεν ἀφθίταν͵
Νίκην τανυσίπτερον ὀμβρίμαν
νημερτέα καὶ πάρεδρον Δίκας͵
ἃ τὰν μεγαλανορίαν βροτῶν
νεμεσῶσα φέρεις κατὰ ταρτάρου.
Μετάφραση:
Νέμεση φτερωτή του βίου ροπή,
μαυρομάτα θεά, θυγατέρα της Δίκης,
που των θνητών την αλαζονεία την κούφια
με άθραυστα συγκρατείς χαλινάρια.
Επειδή απεχθάνεσαι των ανθρώπων την ολέθρια ύβρη,
μαύρο φαρμάκι φθόνου χύνεις.
Στον τροχό σου τον άστατο, τον ιερό,
η λαμπρή των θνητών περιστρέφεται η τύχη.
Χωρίς να σε καταλάβει κανείς στο πλάι του φτάνεις
και τον επαρμένο αυχένα τον κάνεις να σκύψει.
Με τον πήχη σου πάντα την ζωή την μετράς
και πάντα συνοφρυωμένη κοιτάς μέσα στην καρδιά των ανθρώπων,
ζυγόστα χέρια κρατώντας.
Έλα ευμενής μακάρια, που εφαρμόζεις το νόμο,
Νέμεση φτερωτή του βίου ροπή.
Την θεά Νέμεση ψάλλουμε την αθάνατη,
την Νίκη με τα απλωμένα φτερά, τη δυνατή,
την αλάνθαστη, της Δίκης την πάρεδρο.
Εσύ των θνητών την μεγαλοφροσύνη
μισείς και την στέλνεις στα τάρταρα.
«ΥΜΝΟΣ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ»
Ας σωπάσει όλος ο αιθέρας,
η γη, ο πόντος κι οι άνεμοι,
τα βουνά, οι κοιλάδες σιγήστε,
οι ήχοι κι οι φωνές των πουλιών.
Γιατί είναι να έρθει στα μέρη μας
ο Φοίβος με τα μακριά και ωραία μαλλιά.
Της χιονοβλέφαρης της Αυγής πατέρα,
που το ρόδινο των πουλαριών το άρμα
με πόδια φτερωτά το κάνεις να τρέχει,
και αγάλλεσαι με την χρυσή σου κόμη,
στα πλάτη του άπειρου ουρανού
ακτίνα πολύστροφη πλέκεις,
πηγή λάμψης που όλοι τη βλέπουν
γύρω απ’ όλη την γη περιφέρεις.
Από σένα φωτιάς αθάνατης ποταμοί
γεννούν την ευφρόσυνη μέρα.
Για χάρη σου των άστρων των λαμπρών ο χορός
χορεύει στον άνακτα Όλυμπο,
δίχως κόπο τραγούδι αιώνιο ψάλλει
και τέρπεται με του Φοίβου την λύρα.
Πριν από σένα η Σελήνη η γλαυκή
της νύχτας την ώρα ηγεμονεύει,
καθώς την σέρνουν μόσχοι λευκοί.
Χαίρεται ο νους σου ευμενής,
καθώς περιστρέφεις τον πολύπλοκο κόσμο.
****************
Πηγές:
http://feminist.net.tripod.com
https://el.wikipedia.org
http://viotikoskosmos.wikidot.com
http://www.24grammata.com
http://www.ygeiaonline.gr
http://www.ekivolos.gr
http://greek_greek.enacademic.com
http://g-pribas.pblogs.gr
http://www.greek-language.gr
http://vivi.pblogs.gr
http://mythiki-anazitisi.blogspot.gr
http://idrymapoiisis.blogspot.gr
http://heterophoton.blogspot.gr
http://www.sarantakos.com
http://europaenfotos.com
https://commons.wikimedia.org
http://wallup.net
https://www.pinterest.com
https://reflectionandchoice.org
http://www.flickriver.com
http://9mouses-velvento.gr
https://abstract.desktopnexus.com
http://www.egriechen.info
http://subscribe.ru
http://ladyreading.forumfree.it
http://mythagogia.blogspot.gr
http://wallpoper.com
http://www.artribune.com
http://artmight.com
