Έλληνες Πεζογράφοι
Επτανησιακή σχολή - 19ος αιώνας
Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος (1843-1873)
Ο Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος ήταν γιος του επιφανούς και για πολλούς αντικειμενικού σύγχρονου Έλληνα ιστορικού Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου που έχει συγγράψει σε αρκετούς τόμους την γνωστή στο αναγνωστικό κοινό “Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως”.
Γεννήθηκε στην Αθήνα το έτος 1843 και σπούδασε Νομικές επιστήμες. Ασχολήθηκε συστηματικά με την μελέτη των αρχαίων Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων και με μελέτες ιστορικού και φιλολογικού περιεχομένου. Το 1861 σε ηλικία 18 χρονών δημοσιεύει ανώνυμα την πρώτη του μελέτη με τίτλο «Σκέψεις ενός ληστού ή η καταδίκη της κοινωνίας», όπου φανερώνεται η φιλελεύθερη, αναρχική του διάθεση. Το 1864 βραβεύθηκε στον Νικοδήμειο διαγωνισμό η πραγματεία του «Τα καθήκοντα του ανθρώπου ως χριστιανού και ως πολίτου». Σε ηλικία μόλις 23 χρόνων, ανακηρύχθηκε διδάκτορας της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθήνας το 1866 με θέμα της διατριβής του την θεωρία του Πλάτωνα περί ποινής «Η περί ποινής θεωρία του Πλάτωνος».
Το 1866 πρωτοεμφανίζεται και ως ποιητής με την συλλογή του «Στόνοι», που βραβεύεται στον Βουτσιναίο διαγωνισμό. Ακολουθούν η συλλογή «Χελιδόνες» το 1867 και τα ποιήματα «Ορφεύς» (1868) και «Πυγμαλίων» (1869). Απομακρύνθηκε όμως από το περιβάλλον των ποιητικών διαγωνισμών. Έγραψε επίσης και θεατρικά έργα γραμμένα κυρίως σε πρόζα και όχι σε στίχους. Η πολιτική μονόπρακτη κωμωδία του «Συζύγου εκλογή» που ανέβηκε στην ελληνική σκηνή το 1868 γνώρισε επιτυχία όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά μεταφράστηκε και παραστάθηκε στην Γαλλία, στην Ιταλία και στην Ρουμανία.
Το έργο του ανήκει στην Ρομαντική Σχολή. Είναι από τους κυριότερους εκπροσώπους της ακμής της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής. Το έργο του είναι γραμμένο στην καθαρεύουσα. Τα ποιήματά του συνδυάζουν τις προσωπικές του αρετές με τα ελαττώματα της εποχής του. Χαρακτηρίζονται από έντονη απαισιοδοξία, στόμφο, ελεγειακό τόνο και φτωχή γλώσσα. Όλα αυτά δεν εξουδετερώνουν τον γνήσιο πόνο που φανερώνεται ακόμα πιο γνήσιος με την απλότητα των μέσων που χρησιμοποιούνται από τον ποιητή.
Ο Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος πέθανε σε ηλικία 32 χρόνων, στις 21 Μαρτίου του 1873, αφού αρνιόταν να τραφεί, έχοντας προχωρήσει σε μια πρωτόγνωρη για την εποχή του απεργία πείνας. Ύστερα από 37 μέρες ασιτίας πέθανε εξαντλημένος στην γωνία Ιπποκράτους και Ακαδημίας στην Αθήνα, όπως έγραψαν οι εφημερίδες της εποχής, κατ’ ομολογία διαμαρτυρόμενος για τις κακές συνθήκες διαβίωσης των φυλακισμένων εργατών που ο ίδιος υπερασπιζόταν στις δίκες Λαυρεωτικών.
Το 1895 εκδόθηκαν διάφορα αδημοσίευτα έργα του υπό τον τίτλο «Ανέκδοτα».
Εργογραφία:
Το πιο σημαντικό του έργο θεωρείται το «Σύνοψις της Ιστορίας της ελληνικής επαναστάσεως». Αθήνα, 1879.
Μελέτες
• «Σκέψεις ενός ληστού· ή Η καταδίκη της κοινωνίας». 1861. Στο κείμενο αυτό περιγράφονται αναλυτικά και πολύ γλαφυρά οι ιδιαίτερες απόψεις του συγγραφέα για την δράση των ληστών στην ύπαιθρο και καταδικάζει την κοινωνία των ανισοτήτων και των διαχωρισμών στην τότε ελληνική επικράτεια.
• «Η περί ποινής θεωρία του Πλάτωνος». 1866. (διδακτορική διατριβή)
• «Τα καθήκοντα του ανθρώπου ως χριστιανού και ως πολίτου». 1860. (βραβείο Νικοδήμειου διαγωνισμού)
Χ.Ν.Φιλαδελφέως, 1879. (έκτη έκδοση).
• «Πραγματεία περί των απόκρυφων ευαγγελίων». 1872.
Θεατρικά έργα:
• «Συζύγου εκλογή». Αθήνα, 1868. (μονόπρακτη κωμωδία)
• «Η αγορά. Αθήνα», 1871. (εδώ και το δράμα Ηρακλής μαινόμενος)
• «Χαρακτήρες». Αθήνα, 1972. (έμμετροι και πεζοί ηθογραφικοί διάλογοι)
• «Σολομώντος άσμα ασμάτων». Αθήνα, 1869.
Παραδείγματα έργων:
Σκέψεις ενός ληστού (απόσπ.)
«Αναπνέων τον καθαρόν αέρα των ορέων και μη κύπτων τον αυχένα εις ουδένα είμαι ίσως ο ευτυχέστερος των ανθρώπω. Και όντως εντός της κοινωνίας εάν ήμην και τον αυχένα θα έκλινον εις τους νόμους και θα εμισούμην προς τούτοις. Εντός Δε της φυλακής των πόλεων εγκεκλεισμένος, και τας σωματικάς και διανοητικας δυνάμεις μου θα έβλεπον καταβαλλομένας, και τας ασθενείας, τον όχληρόν τούτον ξένον, συχνά επισκεπτoμένας την σάρκα μου. Επί τέλους Δε θα απέθνησκον επί κλίνης μετά ασθένειαν οδυνηραν περιστοιχιζόμενος από ανθρώπους αναμένοντας ανυπομόνως την τελευταίαν μου αναπνοήν ίνα δαμελισθώσι τα ιμάτιά μου, εάν ήμων πλούσιος, θλιβομένους Δε διότι αποθνήσκει ο κοπιάζων και τρέφων αυτούς, εάν ήμην πτωχός. Ήδη Δε πτηνόν δεν φοβούμαι ασθενείας, τα Δε μίση των ανθρώπων δεν φθάνουσι μέχρις εμού...»
Άπαντα Ανέκδοτο κείμενο (απόσπ.)
«Το θέατρον ήνθει εις Αθήνας. Μένανδρος ο της νέας κωμωδίας πατήρ, ο εύνους ει τον Δήμον των Αθηναίων, ο εραστής της Γλυκέρας, εμάστιζε τα γελοία ήθη της παρακμαζούσης ελληνικής κοινωνίας συγγράφων μεταξύ φιάλης οίνου και φιλήματος. Κομψός και εύμορφος ανήρ διητάτο βίον ανημμένον και πολυτελή, αφειδώς δαπανών και πολυτελώς κοσμούμενος. Φίλος του Επικούρου, ον έτος εν υπερέβαινε μόνο, ενεπλήσθη των αρχών εκείνου και στρέφων τα νώτα προς την εγκρατή φιλοσοφίαν των αρχαίων χρόνων, λόγω και έργω ησπάσθη το καλόν εκείνο δόγμα του Επικούρου και εθήρευε την καταστηματικήν λεγομένην, τουτέστιν ουχί την εκ του πάθους ηδονήν, την βραχείαν και τεταραγμένην, ης δορυφόροι έπονται αι θλίψεις και αι πικραίαι, αλλά την άλλην, την ήρεμον, την μετά φρονήσεως διαρκεστέραν ηδονήν. Ο Επίκουρος, ανώτερος πολύ του Αριστίππου, του αποβαλόντος κι αυτήν την έννοιαν της αρετής από του βίου, αδίκως συκοφαντείται ως ο υλικώτερος Έλλην φιλόσοφος. Εθήρρευε την ηδονήν εν των βίω, μάλιστα. Αλλ’ εκτός των μωρών τις δεν θηρεύει αυτήν; Ο Μένανδρος πρώτος ήρχισε να θεωρή τον έρωτα από ηψηλοτέρας περιωπής. Ναι μεν ο δηκτικός αυτού χαρακτήρ παρασύρει αυτόν ενίοτε και πολλάκις ερράπισε και τας δύο παρειάς του καλού της Αφροδίτης παιδός, ουχ ήττον όμως και πολλάκις εθώπευσε και εστεφάνωσεν αυτόν και διέκρινε τας λεπτοτέρας ιδιοτροπίας και τα βαθύτερα αισθήματα αυτού. Αι κωμωδίαι του Μενάνδρου δεν έχουσι βεβαίως τον όγκον και την μεγαλοπρέπειαν των κωμωδιών του Αριστοφάνους. Μη λησμονώμεν όμως ότι εκάτερος άλλο στάδιον αγώνος είχε και ότι η κωμωδία του Αριστοφάνους εμάστιζε τας παρεκτροπάς των πολιτευομένων και τους φιλοσόφους, ενώ η νέα κωμωδία από του υψηλού εκείνου θρόνου κατέπεσε παρά τη εστία της οικογενείας και την τράπεζαν των πλουσίων…»
Δεν θέλω δόξαν (απόσπ.)
«Δεν θέλω δόξαν, προτιμώ η ύπαρξίς μου πάσα να αντηχή εις γυναικός ερώσης την καρδίαν, Kαι η ζωή μου, ως γλυκύ τι όναρ διαβάσα, Eις του θανάτου άγνωστος να πέση την σκοτίαν. Kαι η σκιά της κυπαρίσσου Tην μνήμην μου ας περιπτύσση, αυτή ας λέγη –ενθυμήσου– αν έλθη τις να με θρηνήση. Δεν θέλω δόξαν με αρκεί ο βίος ούτος μόνον διεμελίσθη αρκετά υπό της κοινωνίας. Προς τί να πέση έρμαιον εν μέσω των αιώνων Ίν’ ανατέμνηται ψυχρώς υπό της ιστορίας; O άνθρωπος αχάριστος επλάσθη αιωνίως. Aν ο Σωκράτης αρετή υπήρξε πληρεστάτη, Aλλ’ εν τη δόξη και αυτού πικρός περά ο βίος. O φθόνος έτι σήμερον αυτόν κατασπαράττει.»
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
http://www.palinodiae.com
http://anemi.lib.uoc.gr