Έλληνες Ποιητές
Επτανησιακή σχολή -19ος αιώνας
Ρήγας Φεραίος ή Βελεστινλής (1757 - 24 Ιουνίου 1798).
Ο Ρήγας Βελεστινλής ή Ρήγας Φεραίος θεωρείται εθνομάρτυρας και πρόδρομος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Ο ίδιος υπέγραφε ως «Ρήγας Βελεστινλής» ή «Ρήγας ο Θεσσαλός» και ουδέποτε «Φεραίος», κάτι που ίσως να είναι δημιούργημα μεταγενέστερων λογίων.
Γεννήθηκε στο Βελεστίνο, τις αρχαίες Φερές, το 1757 από εύπορη οικογένεια. Από την νεανική του ζωή τα μόνα γνωστά είναι αυτά που ίδιος αναγράφει στην Επιπεδογραφία της Φεράς νυν λεγομένης Βελεστίνος, που είναι στο 4ο φύλλο της δωδεκάφυλλης «Χάρτας της Ελλάδος», και είναι ένας ύμνος στην γενέτειρά του. Το όνομα του πατέρα του ήταν «Κυρίτζης», όπως φαίνεται στο αυτόγραφο του Ρήγα σε βιβλίο Αρχαίοι Γεωγράφοι του 1571. Η οικογένεια του υπήρξε από τα θύματα της τουρκικής μανίας. Από αυτούς διασώθηκαν μόνο η μητέρα του με τον αδερφό του και μεταφέρθηκαν στην Βλαχία, όπου συντηρούνταν από τον Ρήγα.
Σύμφωνα με τον Χριστόφορο Περραιβό, συνεργάτη και συναγωνιστή του, τα πρώτα του γράμματα λέγεται ότι τα διδάχθηκε από ιερέα του Βελεστίνου και κατόπιν στη Ζαγορά. Καθώς διψούσε για μάθηση, ο πατέρας του τον έστειλε στα Αμπελάκια για περαιτέρω μόρφωση. Όταν επέστρεψε, έγινε δάσκαλος στην κοινότητα Κισσού Πηλίου. Στην ηλικία των είκοσι ετών κατέφυγε στο Λιτόχωρο του Ολύμπου, όπου κατατάχθηκε στο σώμα των αρματολών του θείου του, Σπύρου Ζήρα. Αργότερα βρίσκεται στο Άγιο Όρος, φιλοξενούμενος του ηγουμένου της μονής Βατοπεδίου, Κοσμά, όπου εμπλουτίζει τις γνώσεις του με την βιβλιοθήκη της φημισμένης Αθωνιάδας Σχολής. Αργότερα ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη, μετά από πρόσκληση του Πρέσβη της Ρωσίας για σπουδές, στην οικία του οποίου γνώρισε τον Πρίγκιπα Αλέξανδρο Υψηλάντη. Λίγα χρόνια μετά πηγαίνει στην Βιέννη όπου τύπωσε τον «Θούριο» και την «Χάρτα» την επαναστατική του προκήρυξη σε χιλιάδες αντίτυπα, προκειμένου να μοιραστούν στους Έλληνες των υπόλοιπων φιλελεύθερων περιοχών των Βαλκανίων.
Το πολιτικό όραμα του Ρήγα συνίστατο στην δημιουργία μιας πολυεθνικής βαλκανικής επικράτειας που θα ήταν απαλλαγμένη από τις αγκυλώσεις της οθωμανικής πολιτικής και στην οποία οι Έλληνες θα είχαν κυρίαρχη θέση. Για την πραγματοποίηση αυτού του στόχου προσπάθησε να εξεγείρει όλους τους υπόδουλους στους Οθωμανούς λαούς της Βαλκανικής εναντίον του κοινού τυράννου. Επεδίωξε μάλιστα να συναντήσει τον Μεγάλο Ναπολέοντα για να ζητήσει την βοήθειά του. Συνελήφθη, όμως, στις 8 Δεκεμβρίου του 1797 από τους Αυστριακούς στην Τεργέστη και παραδόθηκε στους Τούρκους, οι οποίοι τον σκότωσαν δια στραγγαλισμού στις 12 Ιουνίου του 1798 στο Βελιγράδι.
Ποίηση: Τα πιο σημαντικά του έργα είναι:
- Ο «Θούριος» που είναι ένας πατριωτικός ύμνος, τον οποίο είχε γράψει το 1797 και τραγουδούσε σε συγκεντρώσεις με σκοπό να ξεσηκώσει τους Έλληνες. Αποτελεί το τρίτο μέρος του επαναστατικού πολιτικού φυλλαδίου του Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης της Μικράς Ασίας των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας. Πρόκειται για έμμετρο ποίημα με πολλά στοιχεία αφηγηματικότητας, μέσω του οποίου ο Ρήγας αποβλέπει να μεταφέρει και να καταστήσει κατανοητές τις αφηρημένες ιδέες των Δικαίων του Ανθρώπου και της Νομοθετικής Πράξεως. Για να τιτλοφορήσει το κείμενο αυτό επιλέγει το αρχαιοελληνικό θούριος που σημαίνει ορμητικός, μαινόμενος, πολεμικός, για να προσδιορίσει έτσι την ψυχική διάθεση που επιδιώκει να καλλιεργήσει με αυτό. Στην επιλογή του τίτλου του επαναστατικού ύμνου διαφαίνεται η εσωτερική συνάφεια του έργου του με το ιδεολογικό κλίμα του επαναστατικού κλασικισμού της εποχής του. Γίνεται έτσι ο “Εθνικός Βάρδος” με το έργο αυτό.
- Το «Ιθικός Τρίπους» βιβλίο το οποίο περιλαμβάνει δύο έργα σε έμμετρη μετάφραση από τον Ρήγα: α) Τα Ολύμπια, θεατρικό έργο του Ιταλού Metastasio β) Τη Βοσκοπούλα των Άλπεων, διήγημα του Γάλλου Marmontel και γ) τον Πρώτο Ναύτη, ειδύλλιο του Γερμανού Gessner, του συνεργάτη του Γεωργ. Καραμπερόπουλου, σε πεζή μορφή.
Πεζογραφία: Το «Φυσικής Απάνθισμα», στην Βιέννη το 1790, το οποίο υπάρχει στην ψηφιακή Βιβλιοθήκη Ελληνομνήμων, Το «Σχολείον των ντελικάτων Εραστών», το «Στρατιωτικόν Εγκόλπιον», η μετάφραση του «Νέος Ανάχαρσις» (Voyage du jeune Anacharsis en Grece) του αββά J. Barthelemy και το «Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μικράς Ασίας, των Μεσογείων νήσων και της Βλαχομπογδανίας» που περιλαμβάνει τέσσερα τμήματα: «Επαναστατική Προκήρυξις Υπέρ των νόμων και της πατρίδος», «Τα Δίκαια του ανθρώπου» σε 35 άρθρα, «Το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας» σε 124 άρθρα και ο «Θούριος».
Άλλα έργα:
- Επιπεδογραφία της Κωνσταντινουπόλεως, Βιέννη, 1796, που υπάρχει στην ψηφιακή Βιβλιοθήκη Ελληνομνήμων.
- Χαλκογραφία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,Βιέννη, 1797
- Νέα Χάρτα της Βλαχίας και μέρους της Τρανσυλβανίας, Βιέννη, 1797.
- Γενική Χάρτα της Μολδαβίας, Βιέννη 1797.
- Χάρτα της Ελλάδος, Βιέννη 1797, στην ψηφιακή Βιβλιοθήκη Ελληνομνήμων.
Παράδειγμα έργου:
O Θούριος (απόσπ.)
Ως πότε παλικάρια, θα ζούμε στα στενά,
μονάχοι σα λιοντάρια, στις ράχες στα βουνά;
Σπηλιές να κατοικούμε, να βλέπουμε κλαδιά,
να φεύγωμ’ απ’ τον κόσμον, για την πικρή σκλαβιά;
Να χάνωμεν αδέλφια, πατρίδα και γονείς,
τους φίλους, τα παιδιά μας, κι όλους τους συγγενείς;
Κάλλιο είναι μιάς ώρας ελεύθερη ζωή,
παρά σαράντα χρόνια, σκλαβιά και φυλακή.
Τι σ’ ωφελεί αν ζήσεις, και είσαι στη σκλαβιά;
στοχάσου πως σε ψένουν, καθ’ ώραν στην φωτιά.
Βεζύρης, δραγουμάνος, αφέντης κι αν σταθής
ο τύραννος αδίκως σε κάμνει να χαθής.
Δουλεύεις όλη ημέρα, σε ό,τι κι αν σε πει,
κι’ αυτός πασχίζει πάλιν, το αίμα σου να πιει.
Ο Σούτζος, κι ο Μουρούζης, Πετράκης, Σκαναβής
Γκίκας και Μαυρογένης, καθρέπτης, ειν’ να ιδής.
Ανδρείοι καπετάνοι, παπάδες, λαϊκοί,
σκοτώθηκαν κι αγάδες, με άδικον σπαθί.
Κι αμέτρητοι άλλοι τόσοι, και Τούρκοι και Ρωμιοί,
ζωήν και πλούτον χάνουν, χωρίς καμμιά αφορμή.
Ελάτε με έναν ζήλον, σε τούτον τον καιρόν,
να κάμωμεν τον όρκον, επάνω στον σταυρόν.
Συμβούλους προκομμένους, με πατριωτισμόν
να βάλωμεν εις όλα, να δίδουν ορισμόν.
Οι νόμοι να ‘ν’ ο πρώτος, και μόνος οδηγός,
και της πατρίδος ένας, να γένει αρχηγός.
Γιατί κι η αναρχία, ομοιάζει την σκλαβιά,
να ζούμε σαν θηρία, ειν’ πιο σκληρή φωτιά.
Και τότε με τα χέρια, ψηλά στον ουρανόν
ας πούμ’ απ’ την καρδιά μας, ετούτα στον Θεόν.
Ω βασιλεύ του κόσμου, ορκίζομαι σε Σε,
στην γνώμην των τυράννων, να μην έλθω ποτέ.
Μήτε να τους δουλεύσω, μήτε να πλανηθώ,
εις τα ταξίματά τους, για να παραδοθώ.
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
http://www.poiein.gr
Βιβλιογραφία:
Γεώργιος Λεοντσίνης, «Η παρουσία του Ρήγα Βελεστινλή στους επίσημους πανηγυρικούς λόγους και στις εισηγήσεις των πρυτάνεων κατά τις επετείους της 25ης Μαρτίου από καθηγητές του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (1899-2012)», στο: Υπέρεια : πρακτικά ΣΤ' Διεθνούς Συνεδρίου "Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγας" : Βελεστίνο 4-7 Οκτωβρίου 2012. μέρος Β' / επιμέλεια Δημήτριος Καραμπερόπουλος,εκδ.Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης "Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα",2014.