Έλληνες Ποιητές
Επτανησιακή σχολή -19ος αιώνας
Ιωάννης Βηλαράς (1771 - 1823).
Ήταν λυρικός και σατιρικός ποιητής και πεζογράφος, με σημαντική συνεισφορά στο γλωσσικό ζήτημα. Ασκούσε το επάγγελμα του γιατρού.
Ο Γιάννης Βηλαράς γεννήθηκε στα Κύθηρα, το 1771, αλλά μεγάλωσε και σπούδασε στα Ιωάννινα, την πατρίδα του πατέρα του. Διδάχτηκε λατινικά, ιταλικά, γαλλικά και στοιχειώδη μαθηματικά.
Ο πατέρας του ήταν επιφανής γιατρός στην περιοχή. Ο ίδιος σπούδασε από το 1789 ιατρική στην Ιταλία, συγκεκριμένα στην Πάδοβα όπου πήρε και το πτυχίο του, και στην Μπολόνια. Με την επιστροφή του στην ηπειρωτική πρωτεύουσα διορίστηκε ως προσωπικός γιατρός του Βελή Πασά, γιου του Αλή Πασά, μυημένος παράλληλα σε μυστική απελευθερωτική οργάνωση, τον οποίο ακολούθησε σε όλη την Ελλάδα φτάνοντας ως τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες όπου μπήκε στον κύκλο των υπέρμαχων της απλής γλώσσας. Μάλιστα κατάφερε να κερδίσει την εύνοια του Αλβανού Πασά ενώ για να τον τιμήσει του αφιέρωσε τιμητικό επίγραμμα.
Ο ίδιος διατηρούσε αλληλογραφία με εξέχοντα μέλη της Φαναριώτικης κοινωνίας ενώ όταν γύρισε στα Ιωάννινα συνεργάστηκε με τον Αθανάσιο Ψαλίδα για την έκδοση των γλωσσικών τους θεωριών, καθώς και μιας γλωσσικής προκήρυξης. Ο θάνατος του Αλή Πασά όμως ματαίωσε την ολοκλήρωση των σχεδίων τους και ο Βηλαράς κατέφυγε στο Τσεπέλοβο του Ζαγορίου, από όπου πήρε μέρος στην οργάνωση του Αγώνα στην Ήπειρο. Στο Τσεπέλοβο πέθανε, κληροδοτώντας οικονομικά προβλήματα στην γυναίκα και τους δυο γιους του.
Πεζογραφία:
Το μόνο έργο του Βηλαρά που τυπώθηκε όσο ζούσε είναι η μελέτη «Η Ρομέηκη γλώσσα» (1814), όπου τονίζει την αξία της φυσικής λαϊκής γλώσσας και προτείνει την εφαρμογή ενός φωνητικού ορθογραφικού συστήματος αντί της ιστορικής ορθογραφίας. Το έργο είναι αφιερωμένο στον Αθανάσιο Ψαλίδα, και περιλαμβάνει επίσης ποιήματα, δύο μεταφράσεις από τον Ανακρέοντα, μία από τον Πλάτωνα (Κρίτων) και μία από τον Επιτάφιο του Θουκυδίδη. Έγραψε ακόμη δύο πεζά «Ο λογιότατος ταξιδιώτης» και «Ο Λογιότατος ή ο Κολοκυθούλης» με εκπαιδευτικό προσανατολισμό, καθώς και μια μετάφραση της Βατραχομυιομαχίας.
Ποίηση:
Το 1827 βγήκε η πρώτη συγκεντρωτική έκδοση ποιημάτων και πεζών του στην Κέρκυρα από τον Αθανάσιο Πολίτη. Τα ποιήματα του Βηλαρά διακρίνονται σε ερωτικά και σατιρικά. Στα πρώτα υμνείται η παντοδυναμία του έρωτα, με έντονη παρουσία στοιχείων όπως το ειδυλλιακό ποιμενικό περιβάλλον και τα αρχαιοελληνικά ονόματα των ηρώων. Στα σατιρικά ποιήματα εξάλλου η σάτιρα έχει διδακτικό στόχο, σύμφωνα με τις επιταγές του Διαφωτισμού, και καταδεικνύει άλλοτε πρόσωπα και άλλοτε ήθη και συνήθειες. Ο Βηλαράς έγραψε επίσης έμμετρους μύθους. Έγραφε πάντα σε στίχο ομοιοκατάληκτο, αλλά πρέπει να σημειωθεί η ύπαρξη μιας δεύτερης γραφής ενός από τους «Μύθους» του σε στίχο ανάπαιστο ανομοιοκατάληκτο, καθώς επίσης και η ύπαρξη του ημιτελούς ποιήματός του «Σε νέας λύρας κόρδες» που σύμφωνα με τους ιστορικούς της νεοελληνικής λογοτεχνίας τοποθετεί τον Βηλαρά στους προδρόμους του Σολωμού.
Τα πιο σημαντικά του έργα είναι:
- Το ποίημα «Το φιλόπονο μελίσσι».
- Το «Ύμνος στον έρωτα».
- Το ποίημα «Η γλυκυτάτη Ανοιξι».
- Το ποίημα «Ερωτικό γράμμα».
- Το ποίημα «Πουλάκι» το οποίο αργότερα μελοποιήθηκε και έγινε γνωστό παραδοσιακό τραγούδι.
Τέλος, το μοναδικό του ποίημα που σχετίζεται με την οικογένειά του και έχει διασωθεί, είναι ένα τρυφερό πατρικό γράμμα προς έναν από τους 2 γιούς του. Είναι επίσης από τα πιο άμεσα και ωραία έργα του ποιητή.
Παραδείγματα έργων:
Φιλόπονο Μελίσσι (απόσπ.)
Φιλόπονο μελίσσι,
που σ' έκαμεν η φύση
το μέλι να τρυγάς,
το μέλι που γυρεύεις
μη κόπους εξοδεύης
να πας ν' ανθολογάς.
Στα πορφυρένια χείλη
το έχει πλούσιο η Φύλλη,
κι ασύγκριτα γλυκύ.
Μον' τολμηρό αν ορμήσης
το μέλι να ρουφήσης,
σαν στ' άνθια, κι αποκεί
μάθε κι η λιγερένια,
χείλη τα κοραλλένια
παράχει τρυφερά·
Ύμνος στον έρωτα (απόσπ.)
Ω τρυφερώτατ' Έρωτα,
γλυκύ ψυχής μου πάθος,
θνητός δεν έχει λάθος
εσέ να προσκυνάη.
Εσύ στιγμή να λείψης,
μαραίνεται όλη η φύση,
νεκρώνει πάσα χτίσι,
το παν διαλυέται, σβυεί.
Το δυνατό σου χέρι
νομοθετάει, μορφώνει,
τον κόσμον εμψυχώνει,
κινεί και κυβερνάει.
Εσύ 'σαι που λαμπρύνεις
των ουρανών τους θόλους
με τους αχτινοβόλους
αστέρες φωτεινούς…
Ερωτικό γράμμα (απόσ.) 
Από την άγρια ερημιά της ξενητειάς που μ' έχει,
και με φαρμάκι σταλαχτό τα σωθικά μου βρέχει,
οχ την πικρή μου μοναξιά το γράμμα μου σου στέλλω,
ογλήγορα ν' αποκριθής, σου πρωτοπαραγγέλλω.
Δυο λόγια γράψε μου γοργά, για την υγειά μου ρώτα,
τι αφόντης σε χωρίστηκα δεν είναι σαν και πρώτα.
Και πάρε, Φύλλη μου, χαρτί, και πιάσε το κοντύλι,
σημάδεψέ μου τα σωστά με την καρδιά στ' αχείλι.
Μη γελαστής και μου κρυφτής για να μη με πικράνης·
το νοιώθω, κι υστερώτερα χειρότερα με κάνεις.
Φανέρωσέ μου πώς περνάς, πως ζιης στο χωρισμός μου,
κι αν η καρδιά σου βάσανο φτουράη σαν το δικό μου.
Αν πης βαστάς μ' υπομονή, αν πης πως δε χολιάζεις,
τότε άλλο γι' άλλο μου μηνάς, κι ατή σου τ' απεικάζεις·
γιατί γνωρίζω καθαρά σαν πόσην έχεις θλίψι,
οχ τον καιρό, κι ος τη στιγμή, που ο φίλος σου έχει λείψει.
Και το μετρώ οχ του λόγου μου με της καρδιάς μου κρίσι,
οπού δεν είδα πλιο καλό αφόντης σ' έχω αφήσει.
Δεν νοιώθω τις ημέρες μου, και τι καιρός διαβαίνει,
χώρια της πίκρας τον ποσό, οπού όσο πάει πληθαίνει.
Πουλάκι (απόσπ.) 
Πουλάκι ξένο,ξενιτεμένο,
πουλί χαμένο,πού να σταθώ;
Πού να καθίσω, να ξενυχτήσω,
να μη χαθώ;
Βραδιάζ’ η μέρα, σκοτάδι παίρει,
και δίχως ταίρι, πού να σταθώ;
Πού να φωλιάσω, σε ξένο δάσο
να μη χαθώ;
Η μέρα φεύγει, η νύχτα βιάζει
να ησυχάζει κάθε πουλί.
Εγώ στενάζω, το ταίρι κράζω..
ξένο πουλί…
Πηγές:
http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=427
https://el.wikipedia.org