Έλληνες ποιητές
20ος αιώνας
Γεώργιος Σεφέρης (13 Μαρτίου 1900 – 20 Σεπτεμβρίου 1971)
Ο Γιώργος Σεφέρης, φιλολογικό ψευδώνυμο του Γιώργου Σεφεριάδη, γεννήθηκε στην Σμύρνη, αλλά το 1914 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ο πατέρας του ήταν καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και Ακαδημαϊκός. Ο ποιητής στα δεκαοκτώ του χρόνια έφυγε για να σπουδάσει νομικά στο Παρίσι.
Μετά τις σπουδές του ακολούθησε την διπλωματική καριέρα, γι’ αυτό έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μακριά από την Ελλάδα. Το 1926 ξεκίνησε την σταδιοδρομία του ως Ακόλουθος του Υπουργείου Εξωτερικών και αργότερα διορίστηκε υποπρόξενος και στην συνέχεια διευθύνων στο Ελληνικό Γενικό Προξενείο του Λονδίνου όπου και παρέμεινε μέχρι το 1934. Την περίοδο 1936 - 1938 υπηρέτησε ως πρόξενος στην Κορυτσά και στην συνέχεια μετατέθηκε στην Αθήνα ως προϊστάμενος της Διεύθυνσης Εξωτερικού Τύπου του Υφυπουργείου Τύπου και Πληροφοριών. Με την εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων το 1941 ακολούθησε την ελληνική κυβέρνηση στην Κρήτη, στην Νότιο Αφρική, στην Αίγυπτο και την Ιταλία έως το 1944.
Ο Σεφέρης είναι από τους σημαντικότερους ποιητές της Γενιάς του 30’, και στα ελληνικά Γράμματα εμφανίστηκε το 1931 με την συλλογή «Στροφή». Αν και στα ποιήματα της συλλογής αυτής επιβιώνουν οι παραδοσιακοί στιχουργικοί τρόποι, όπως η ομοιοκαταληξία και το μέτρο, γίνεται φανερή μια διαφοροποίηση του ποιητή από την ποίηση της γενιάς του 1920. Ακόμα διακρίνεται η επίδραση που δέχτηκε ο ποιητής από τον Πωλ Βαλερύ τον Γάλλο ποιητή και κριτικό ο οποίος ήταν εκπρόσωπος της καθαρής ποίησης, η οποία αποτελεί προέκταση του συμβολισμού. Η πυκνότητα και η αμφισημία που, σύμφωνα με τους κριτικούς, δημιουργούν την εντύπωση μιας ποίησης «σκοτεινής και δύσκολης», χαρακτηρίζουν αυτά τα κείμενα και παράλληλα αποτέλεσαν ένα καινούριο στοιχείο για την ελληνική ποίηση εκείνη την εποχή.
Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκε και η επόμενη συλλογή με τον τίτλο «Στέρνα» (1932). Στα δύο αυτά ποιητικά του έργα ο Σεφέρης έδειχνε ότι είχε ήδη κατακτήσει τους παραδοσιακούς τρόπους και ήταν έτοιμος να περάσει στο επόμενο στάδιο, τον ελεύθερο στίχο.
Τα θέματα που τον απασχόλησαν στην συνέχεια στην ποιητική του δημιουργία είναι ήδη φανερά. Ένα από αυτά είναι ο έρωτας που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ζωή του ανθρώπου. Ένα δεύτερο είναι η ελληνική ιστορική παράδοση που αποτελεί για τον Σεφέρη βασικό στοιχείο της ελληνικότητας. Η αξιοποίηση των τοπικών παραδόσεων και του ιστορικού παρελθόντος ενός λαού αποτελούν κύρια χαρακτηριστικά του κινήματος του μοντερνισμού, ο οποίος μέσα στο διεθνές και το κοσμοπολίτικο στοιχείο εντάσσει και το διαφορετικό, αυτό που περιλαμβάνουν οι τοπικές παραδόσεις των χωρών. Έτσι, με την συλλογή «Μυθιστόρημα», ο Σεφέρης το 1935 πέρασε στον ελεύθερο στίχο και ταυτόχρονα έδειξε να επηρεάζεται εντονότερα από τον μοντερνισμό και ειδικότερα από την ποίηση του Έλιοτ. Δεν είναι τυχαίο ότι την επόμενη χρονιά μετέφρασε στα ελληνικά την «Έρημη χώρα» του Βρετανού ποιητή. Από την μουσική υποβλητικότητα της καθαρής ποίησης του Βαλερύ ο Σεφέρης στρέφεται στα αντιλυρικά στοιχεία του μοντερνισμού του Έλιοτ. Οι λέξεις που χρησιμοποιεί στην νέα του συλλογή αντλούνται από το συνηθισμένο, καθημερινό λεξιλόγιο και το ύφος του θυμίζει έντονα τον προφορικό λόγο.
Ο απαισιόδοξος τόνος, η μελαγχολική διάθεση την οποία κάποιοι μελετητές ονόμασαν καημό και η συσχέτιση του μυθολογικού και ιστορικού παρελθόντος με το παρόν του Ελληνισμού παραμένουν τα σταθερά σημεία αναφοράς και στις επόμενες συλλογές. Ξεχωρίζει το «Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ΄», όπου ο ποιητής εμπνέεται από την Κύπρο.
Για τον Γιώργο Σεφέρη σταθερή φροντίδα υπήρξε η σπουδή της γλώσσας. Οι «Δοκιμές» του (1944) είναι γεμάτες από αναφορές σε θέματα γλώσσας, ενώ οι μεταφράσεις του διακρίνονται για τον σεβασμό στην αξία της γλώσσας και την αγάπη του σε αυτήν. «Για κοιτάξετε», γράφει το 1941 στις «Σημειώσεις για μια ομιλία σε παιδιά», «πόσο θαυμάσιο πράγμα είναι να λογαριάζει κανείς πως, από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα». Ο Σεφέρης μεταφράστηκε νωρίς και τα έργα του κυκλοφορούν από χρόνια σε όλες τις «μείζονες» γλώσσες του κόσμου.
Το 1947 τιμήθηκε με το Έπαθλο Παλαμά και το 1961 με το Βραβείο Foyle και είναι ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε το 1963 με το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Ανακηρύχτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ το 1960, της Θεσσαλονίκης το 1964, της Οξφόρδης το 1964, του Πρίνστον το 1965. Το 1969 κυκλοφόρησε εντός και εκτός Ελλάδος η διακήρυξή του κατά της δικτατορίας. Η κηδεία του στις 22 Σεπτεμβρίου 1971 στην Αθήνα μετατράπηκε στην πρώτη μαζική εκδήλωση κατά της δικτατορίας.
Ποίηση: Τα πιο σημαντικά του έργα είναι:
- To ποίημα «Άρνηση».
- Το ποίημα «Στροφή».
- Το ποίημα «Πρωί».
- Το ποίημα «Ποιος άκουσε καταμεσήμερα».
- Το ποίημα «Η λυπημένη».
- Το ποίημα «Η θάλασσα».
- Το ποίημα «Φυγή».
- Το ποίημα «Ἐπιτύμβιο στη Γάτα μου την Τούτη»
Η ποίηση του εμφανίζεται ως απαισιόδοξη, βαρύθυμη και μελαγχολική, απ' την οποία όμως δεν απουσιάζουν εκλάμψεις αισιοδοξίας. Ο λόγος του είναι συμβολικός και υπαινικτικός. Βασικά θέματα του η αρχαία και νεότερη ελληνική παράδοση και η συνάντησή της με τον σύγχρονο ευρωπαϊκό πολιτισμό, η μελαγχολία για την μοίρα του ελληνισμού.
Ποιητικές συλλογές:
- «Στροφή», Εστία, Αθήνα 1931
- «Πάνω σ' έναν ξένο στίχο», Εστία, Αθήνα 1931
- «Η Στέρνα» Εστία, Αθήνα 1932
- «Σχέδια στο περιθώριο», ανάτυπο από Τα Νέα Γράμματα, Αθήνα 1935
- «Μυθιστόρημα, Κασταλία», Αθήνα 1935
- «Γυμνοπαιδία», ανάτυπο από Τα Νέα Γράμματα, Αθήνα 1936
- «Τετράδιο Γυμνασμάτων» (1928-1937), τυπ. Ταρουσοπούλου, Αθήνα 1940
- «Ημερολόγιο καταστρώματος Α’», τυπ. Ταρουσοπούλου, Αθήνα 1940
- «Ημερολόγιο καταστρώματος Β’», ιδιωτική έκδοση, Αλεξάνδρεια 1944
- «Τελευταίος σταθμός», ανάτυπο από Το Τετράδιο, 1947
- «Κίχλη», Ίκαρος, Αθήνα 1947
- «Ημερολόγιο καταστρώματος Γ’» (με τον τίτλο «Κύπρον, ου μ'εθέσπισεν») Ίκαρος, Αθήνα 1955
Πεζογραφία:
- «Έξι νύχτες στην Ακρόπολη», Ερμής, Αθήνα 1974
- «Βαρνάβας Καλοστέφανος», Μ. Ι. Ε. Τ., Αθήνα 2007
Παραδείγματα έργων:
Άρνηση
Στὸ περιγιάλι τὸ κρυφὸ
κι ἄσπρο σὰν περιστέρι
διψάσαμε τὸ μεσημέρι
μὰ τὸ νερὸ γλυφό.
Πάνω στὴν ἄμμο τὴν ξανθὴ
γράψαμε τ᾿ ὄνομά της
ὡραῖα ποὺ φύσηξεν ὁ μπάτης
καὶ σβήστηκε ἡ γραφή.
Μὲ τί καρδιά, μὲ τί πνοή,
τί πόθους καὶ τί πάθος
πήραμε τὴ ζωή μας· λάθος!
κι ἀλλάξαμε ζωή.
Στροφή
Στιγμή, σταλμένη ἀπὸ ἕνα χέρι
ποὺ εἶχα τόσο ἀγαπήσει
μὲ πρόφταξες ἴσια στὴ δύση
σὰ μαῦρο περιστέρι.
Ὁ δρόμος ἄσπριζε μπροστά μου,
ἁπαλὸς ἀχνὸς ὕπνου
στὸ γέρμα ἑνὸς μυστικοῦ δείπνου...
Στιγμὴ σπυρὶ τῆς ἄμμου,
ποὺ κράτησες μονάχη σου ὅλη
τὴν τραγικὴ κλεψύδρα
βουβή, σὰ νὰ εἶχε δεῖ τὴν Ὕδρα
στὸ οὐράνιο περιβόλι.
Πρωί
Ἄνοιξε τὰ μάτια καὶ ξεδίπλωσε
τὸ μαῦρο πανὶ πλατιὰ καὶ τέντωσέ το
ἄνοιξε τὰ μάτια καλὰ στύλωσε τὰ μάτια
προσηλώσου προσηλώσου τώρα ξέρεις
πὼς τὸ μαῦρο πανὶ ξεδιπλώνεται
ὄχι μέσα στὸν ὕπνο μήτε μέσα στὸ νερὸ
μήτε σὰν πέφτουνε τὰ βλέφαρα ρυτιδωμένα
καὶ βουλιάζουνε λοξὰ σὰν κοχύλια,
τώρα ξέρεις πὼς τὸ μαῦρο δέρμα τοῦ τυμπάνου
σκεπάζει ὁλόκληρο τὸν ὁρίζοντά σου
ὅταν ἀνοίξεις τὰ μάτια ξεκούραστος, ἔτσι.
Ἀνάμεσα στὴν ἰσημερία τῆς ἄνοιξης καὶ τὴν ἰσημερία
τοῦ φθινοπώρου
ἐδῶ εἶναι τὰ τρεχάμενα νερὰ ἐδῶ εἶναι ὁ κῆπος
ἐδῶ βουίζουν οἱ μέλισσες μὲς στὰ κλωνάρια
καὶ κουδουνίζουνε στ᾿ αὐτιὰ ἑνὸς βρέφους
καὶ ὁ ἥλιος νά! καὶ τὰ πουλιὰ τοῦ παραδείσου
ἕνας μεγάλος ἥλιος πιὸ μεγάλος ἀπ᾿ τὸ φῶς.
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
http://users.uoa.gr
http://www.snhell.gr