Έλληνες Ποιητές
Κρητική Λογοτεχνία
Μαρίνος Φαλιέρος (1397-1474)
Ήταν βενετικής καταγωγής ποιητής που γεννήθηκε και έζησε στην Κρήτη και είναι ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της πρώτης περιόδου της Κρητικής λογοτεχνίας.
Η οικογένεια Falier ήταν αριστοκρατική οικογένεια της Βενετίας και μέλη της εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη ήδη από την αρχή της Βενετοκρατίας το 1211. Ο πατέρας του ποιητή, Μάρκος Φαλιέρος, ήταν ο μόνος απόγονος της οικογένειας στην Κρήτη και η μητέρα του, Agnese, προερχόταν από την αριστοκρατική οικογένεια Ghisi που διοικούσε τις Κυκλάδες.
Ο Μαρίνος Φαλιέρος ήταν ένας από τους ισχυρότερους γαιοκτήμονες της Κρήτης. Παντρεύτηκε γύρω στο 1418 την Fiorenza Zeno, κόρη του διοικητή της Άνδρου Pietro Zeno και απέκτησε 9 παιδιά.
Ήταν μέλος του Μείζονος Συμβουλίου του Χάνδακα (Ηρακλείου) και της Συγκλήτου. Από τις υπάρχουσες πληροφορίες δεν φαίνεται να είχε αποκτήσει μεγάλη μόρφωση, σίγουρα όμως ήταν σε θέση να παρακολουθεί τις ιταλικές λογοτεχνικές εξελίξεις.
Ποίηση: Τα πιο σημαντικά του έργα είναι:
- To «Ιστορία» πουπρόκειται για αφήγηση ενός ονείρου του ήρωα-αφηγητή, που ονειρεύεται μια συνάντηση με την αγαπημένη του. Εκτός από τον αφηγητή και την κοπέλα, που λέγεται Αθούσα, συμμετέχουν και η Μοίρα και η υπηρέτρια της Αθούσας, η Ποθούλα.
- Το «Όνειρο και Ερωτικό Ενύπνιο» Σε αυτό ο ποιητής ονειρεύεται την αγαπημένη του που συνοδεύεται από τον προσωποποιημένο Έρωτα. Το όνειρο διακόπτεται απότομα, από το λάλημα ενός κόκορα.
- Το «Ρίμα παρηγορητική»και απευθύνεται, με σκοπό την παρηγοριά, στον φίλο του Benedetto da Molin, επίσης αριστοκράτη βενετικής καταγωγής, ο οποίος έχασε την οικογένεια και την περιουσία του.
- Το «Λόγοι διδακτικοί του πατρός προς τον υιόν»που έχει θεματολογία σχετική με τη χριστιανική διδασκαλία (κυρίως τα αμαρτήματα και τις αρετές) στο πρώτο μέρος, ενώ στο δεύτερο περιέχει πρακτικές συμβουλές για την οικογενειακή ζωή.
- Το «Θρήνος εις τα Πάθη και την Σταύρωσιν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού» το οποίο είναι ένας θρήνος της Παναγίας, που εντάσσεται αφηγηματικά σε μια συζήτηση ανάμεσα σε δύο άτομα που παρατηρούν μια ζωγραφική απεικόνιση της Σταύρωσης.
Τα έργα του φαίνεται ότι γράφτηκαν ανάμεσα στα χρόνια 1418 και 1430. Έχουν όλα τη μορφή του ιαμβικού δεκαπεντασύλλαβου στίχου με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία, με πολλά στοιχεία της Κρητικής διαλέκτου. Τέλος τα έργα του εμπνέονται από δυτικές λογοτεχνικές πηγές.
Παραδείγματα έργων:
Ιστορία (απόσπ.) 
Στίχ. 1- 4
Κόρη και νιος δικάζεται από ’να παραθύρι
μια νύκτα ως οπό ’δωσεν τς αυγής το σημαντήρι·
ο νιότερος ζητά φιλί κι η κόρη δακτυλίδι,
κι ο νιος το δακτυλίδιν του της κόρης δεν το δίδει.
Στίχ. 7-16
Όντεν ο κόρακας γενεί άσπρος σαν περιστέρι,
όντεν ιδείς ασπούργιτα να διώχνει το ξιφτέρι,
όντεν η θάλασσα σπαρθεί σιτάρι και κριθάρι,
όντεν ιδείς εις το βουνί να περπατεί το ψάρι,
όντεν ο σκύλος κι ο λαγός ποίσουν αδελφοσύνη
κι η γάτα με τον ποντικόν ποίσουν συντεκνοσύνη,
όντεν ο γάιδαρος γενεί άγγελος να πετάξει,
και ιδείς τον ήλιον τ’ ουρανού τη στράτα του ν’ αλλάξει,
όντεν ιδείς τς ασπάλαθους και να γενούν μερσίνη,
όντε γενούσιν οι μηλιές του λαγκαδίου σκίνοι,
όντεν ιδείς το πέλαγος ν’ αρχίσει ν’ αποφρύσσει,
τότες εμέν κι εσέν, κυρά, θέλουσιν ευλογήσει.
Κ’ η κόρη, ως ήτον προς αυτόν καμπόσο βαρεμένη,
εκάθετο και ’νίμενε κ’ ήτον εγνοιασμένη,.
Στίχ. 37-40
μη μου ζητήξεις μοναχά, αφέντρα μου, αρρεβώνα,
διατί γυρίζω ελεύθερος και θε να με σκλαβώσεις·
έχω καλλιά συζώντανον του Χάρου να με δώσεις.
Στίχ. 72-73
και συ ’σαι αστέρας λαμπιρός, νύκτα και την ημέρα.
Είσαι στα πλούτη θησαυρός, της εμορφίας η χάρη,
και πάσα νέος ορέγεται τέτοιαν κόρη να πάρει…
Ερωτικὰ όνειρα (απόσπ.)
<...>
Κι ἐγὼ ὁ φτωχὸς ἐστέναξα κι ἐδάκρυσεν τὸ φῶς μου
ἀκόντα τέτοιο ρώτημα παράξενον ὀμπρός μου-
φιλῶντα τὰ ματάκια της καὶ τὰ ῾μνοστά της χείλη
ἐπέφτασιν τὰ δάκρυά μου στ᾿ ὡριόν της τὸ τραχήλι.
Γλυκιά, μὲ παραπόνεση, πολλὰ τῆς ἀπεκρίθη:
Τί ἔν᾿ τὸ παράξενον αὐτὸ στὸ νοῦ σου ὁπογεννήθη,
ὦ σπλαχνικό μου σκάνδαλο, γλυκὸ καὶ πειρασμέ μου,
ἴντα δηγᾶσαι, τί ἔν᾿ τὸ λὲς στὲς ἀναγάλλιασές μου;
Ρωτᾶς με ἂν ἔν᾿ καὶ σ᾿ ἀγαπῶ μὲ δίχως δολοσύνη;
Ἄλλην οὐκ ἔχω παρὰ σέν. Τὶς νὰ τὸ ξεδιαλύνῃ
καὶ τέτοιον πράγμα μὲ λαλεῖς; Ἄδικον μέγαν ἔχεις
καὶ θὲς νὰ δείχνῃς ἄγνωρη σ᾿ ἐκεῖνο τὸ κατέχεις.
Τόσος καιρὸς δὲν σ᾿ ἔσωσεν οὐδὲ τὰ τόσα πάθη,
ὁ νοῦς σου τὴν ἀγάπη μου ἀκόμη νὰ τὴ μάθῃ;
Δὲ μὲ θωρεῖς, δὲν τ᾿ ἄκουσες μὲ τὴν ἐμπιστοσύνη
τὸ πῶς τὸν πόθο σου βαστῶ μ᾿ ὅλην τὴν δικιοσύνη;
Ἀλίμονον, Μαροῦσα μου, σφάζεις με νὰ σ᾿ ἀκούγω
καὶ ἀπὸ τὴν κάψα βλέπεις με ἐμὲν κι ἐσὲ νὰ λούγω.
Ρίμα παρηγορητική (απόσπ.)
Στίχ. 153-169
Η θλιψις φέρνει λύπησι και πόνος άχαρία,
μά ’ τή χαρά δέν εν’ λωλιά νά ’χη κανείς πικρία ;
Τά κλάματα και συντριβή, οι πόνοι και πικρίες
πρέπουσι’ τά αμαρτήματα ώσάν γλυκειές γιατρειές,
ϊτις καί αϋτεινοι δίδουσι ποτέ χαράν και κόπον,
ώσπερ τό πϋρ, όπου φελά και βλάφτει κατά τόπον.
Ω φίλε μου γλυκύτατε, τά πράματα τοϋ κόσμον,
όσον πλέον τά μελετώ, ξενίζομαι άτός μον
καί τότες κλαίγω κα'ι πονώ, μανίζω και ’ρηνεύω,
καί μ’ δ,τι τρόπον πολεμών πάσχω νά τά γιατρεύω.
Και πασαεϊς, όπου αγαπά νά γιαίνη τήν ζωήν τον,
άς διώχνη τά πικραίνεται από τήν θύμησίν του,
καί τά πονεϊ μέ ζάχαρι καί τές πικριές μέ μέλι,
καϊ τήν πικριάν του μέ χαρά αυγκεραστή ας θέλη.
Και δχι νά πέφτη, ώσπερ τυφλός, ώρες εδώ ’ έκεϊθες
καϊ νά γελάται μέ γυαλί κομμάτι ώσάν σπίθες.
Ω φίλε, πρί φαρμακωθής μέ τής πικρίας τή ζάλη…
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
http://users.uoa.gr
https://www.scribd.com
Βιβλιογραφία:
Arnold Van Gemert, Βυζαντινὴ & Νεοελληνικὴ Βιβλιοθήκη, 1980.
Beaton R. 1996, Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία, (μτφρ. Ε. Ζούργου - Μ. Σπανάκη), Νεφέλη, Αθήνα.
Φαλιέρ., Ρίμ.: W.F. Bakker-A.F. v.Gemert, The Ρίμα Παρηγορητική of Marinos Falieros, Leiden 1972.