ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΙ
ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 5ος - 4ος αιώνας π.Χ.
1. ΑΝΤΙΜΑΧΟΣ Ο ΚΟΛΟΦΩΝΙΟΣ (430-400 π.Χ. – ακμή)
Ήταν αρχαίος Έλληνας ελεγειακός και επικός ποιητής και γραμματικός, που άκμασε την εποχή του Πελοποννησικαού Πολέμου. Πλησίαζε στην αξία τον ελεγειακό Μίμνερμο και τους μεγάλους επικούς. Το έπος του «Θηβαΐς», που περιγράφει την εκστρατεία των «Επτά επί Θήβας», επαινούν οι Πλάτων, Πλούταρχος και Κικέρων.
2. ΚΛΕΑΡΧΟΣ Ο ΣΟΛΕΥΣ (4ος-3ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από τους Σόλους της Κύπρου. Ήταν μαθητής του Αριστοτέλη. Τα έργα του είναι επηρεασμένα από την ανατολική κουλτούρα και εκτιμάται ότι ταξίδεψε στην Βακτριανή και στην πόλη Αλεξάνδρεια, όπου και άφησε ένα δελφικό ρητό. Στα έργα του έχει αναπτύξει διάφορες θεωρίες για την σχέση μεταξύ των δυτικών και ανατολικών θρησκειών.
3. ΞΕΝΟΚΡΑΤΗΣ Ο ΧΑΛΚΗΔΟΝΙΟΣ (396-322 π.Χ.)
Ήταν πλατωνικός φιλόσοφος και μαθηματικός. Γεννήθηκε στην Χαλκηδόνα και πέθανε στην Αθήνα. Ήταν ο τρίτος διευθυντής (σχολάρχης) της Ακαδήμειας μετά τον θάνατο του Πλάτωνα και ανέλαβε μετά τον θάνατο του δεύτερου Σπευσίππου το 339 π.Χ.. Από τα στοιχεία που διαθέτουμε πρέπει να ήταν ο πρώτος που ανέδειξε την τριμερή διάκριση της Φιλοσοφίας σε λογική, φυσική και ηθική. Ίσως το σημαντικότερο επίτευγμα του Ξενοκράτη ήταν η επεξεργασία και συμπλήρωση του όλου πλατωνικού συστήματος, δηλαδή, ενός οντολογικού και ανθρωπολογικού οικοδομήματος. Βάσει των τίτλων των 72 έργων του και των λίγων αποσπασμάτων που γνωρίζουμε τα βασικά στοιχεία του έργου του συνέκλιναν στην Λογική, την Γνωσιοθεωρία, και τα Μαθηματικά.
4. ΔΙΚΑΙΑΡΧΟΣ (350-290 π.Χ.)
Ήταν Έλληνας φιλόσοφος, χαρτογράφος, γεωγράφος, μαθηματικός και συγγραφέας. Ο Δικαίαρχος ήταν μαθητής στο Λύκειον του Αριστοτέλους. Πολύ λίγα πράγματα από το έργο του έχουν διασωθεί. Έγραψε για την ιστορία και την γεωγραφία της Ελλάδος, και το πιο σημαντικό έργο του ήταν το "Βίος Ελλάδος". Έκανε σημαντικές συνεισφορές στον τομέα της χαρτογραφίας, όπου ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν γεωγραφικές συντεταγμένες. Επίσης έγραψε βιβλία για την φιλοσοφία και την πολιτική. Ο Δικαίαρχος εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τους αρχαίους ως φιλόσοφος και ως άνθρωπος που είχε εκτενείς γνώσεις σε μεγάλη ποικιλία τομέων. Το έργο του είναι γνωστό μόνο από τις πολλές αποσπασματικές αναφορές των μεταγενέστερων συγγραφέων.
5. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ο ΦΑΛΗΡΕΥΣ (345-280 π.Χ.)
Ήταν πολιτικός και περιπατητικός φιλόσοφος της αρχαίας Αθήνας. Ο Δημήτριος συνέγραψε πολλά συγγράμματα, που όμως δεν έφθασαν στα χέρια μας. Ως ρήτορας εισήγαγε στην ρητορική τέχνη το ασιατικό ύφος. Ήταν μαθητής του Θεόφραστου της Ερέσου. Λόγω της ρητορικής του ικανότητας απόκτησε στην Αθήνα τόσο μεγάλη επιρροή, που διορίσθηκε από τον βασιλιά Κάσσανδρο ως «επιστάτης» των Αθηναίων. Κυβέρνησε για δέκα ολόκληρα χρόνια. Έθεσε τα θεμέλια της γραμματικής και της κριτικής φιλολογίας καθώς και την ίδρυση της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνρειας απο τον Πτολεμαίος Α’. Βοήθησε με τις συμβουλές του στην μετάφραση των ιερογλυφικών χρονικών της Αιγύπτου και των απόκρυφων ιουδαϊκών βιβλίων. Εξορίστηκε από τον Πτολεμαίο Β' (διάδοχος του Πτολεμαίου Α') και κατέφυγε στην Άνω Αίγυπτο, όπου και πέθανε το 283 π.Χ. από τσίμπημα φιδιού.
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 3ος – 1ος αιώνας π.Χ.
6. ΖΗΝΟΔΟΤΟΣ Ο ΕΦΕΣΙΟΣ (330-260 π.Χ.)
Ήταν ποιητής με πνεύμα βαθιά ερευνητικό και είχε για δάσκαλο τον Φιλητά από την Κω. Υπήρξε ο πρώτος βιβλιοθηκονόμος και διευθυντής της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας και αναφέρεται ως «τών εν Αλεξάνδρεια βιβλιοθηκών προύστης». Σύμφωνα με την Σούδα, είναι ο πρώτος φιλόλογος στον κύκλο του Μουσείου που ανέλαβε να φέρει σε πέρας μια ολοκληρωμένη κριτική έκδοση του Ομήρου. Ο Ζηνόδοτος μελέτησε με ένα νέο τρόπο, τους έλληνες κλασικούς συγγραφείς και ασχολήθηκε με την κριτική διόρθωση και την επιμέλεια ελλήνων επικών και λυρικών ποιητών καθώς και με την ταξινόμησης αυτών, αφού επινόησε το αλφαβητικό σύστημα ταξινόμησης.
7. ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ (295-215 π.Χ.)
Ήταν Έλληνας ποιητής, σύγχρονος του Πτολεμαίου του Ευεργέτου. Γεννήθηκε περίπου το 295 π.Χ. στην Ναύκρατη της Αιγύπτου και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αλεξάνδρεια, όπου είχε την διεύθυνση της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, και ο ίδιος ήταν βιβλιοθηκάριος, γραμματικός και επικός ποιητής.
8. ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ Ο ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ (285-194 π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας μαθηματικός, γεωγράφος, αστρονόμος, γεωδαίτης, ιστορικός και φιλόλογος. Θεωρείται ο πρώτος που υπολόγισε το μέγεθος της Γης και κατασκεύασε ένα σύστημα συντεταγμένων με παράλληλους και μεσημβρινούς. Ακόμα κατασκεύασε ένα χάρτη του κόσμου όπως τον θεωρούσε. Για τις θεωρίες του περί γεωγραφίας κατηγορήθηκε αργότερα από τον Στράβωνα, ότι δεν παρείχε τις αναγκαίες αποδείξεις. Από τα ποικίλα έργα του δεν σώθηκε κανένα εκτός από λίγους τίτλους, όπως «Χρονογραφίαι», «Γεωγραφικά», «Περί της Αρχαίας κωμωδίας», «Καταστερισμοί» και «Περί Μεσοτήτων».
9. ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ Ο ΣΟΛΕΥΣ (281-208 π.Χ.)
Γιος του Απολλωνίου από την Ταρσό, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους της Στωικής σχολής, θεωρούμενος ως ένας από τους θεμελιωτές της. Γεννήθηκε στους Σόλους ή στην Ταρσό της Κιλικίας. Εκτός από φιλόσοφος, ο Χρύσιππος υπήρξε και αξιόλογος γραμματικός. Πολυγραφότατος, λέγεται ότι δεν περνούσε μέρα κατά την οποία να μην έγραφε τουλάχιστον 500 γραμμές κειμένου. Συνέγραψε περίπου 750 ως 800 έργα (ή αντίστοιχα 705 ρολά παπύρων).
10. ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ Ο ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ (257-180 π.Χ.)
Ύπήρξε σημαντικός Έλληνας φιλόλογος και διευθυντής της Βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας. Τα έργα του, τα οποία σώζονται μόνο αποσπασματικά, ασχολούνται με θέματα γραμματικής, ανάλυσης κειμένων και την φιλολογία. Μελέτησε τον τονισμό τον λέξεων και εφηύρε τους τόνους και τα σημεία στίξεως που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα στην ελληνική γλώσσα, δημιουργώντας την πολυτονική γραφή της Ελληνικής γλώσσας. Μαθητής του ήταν ο Αρίσταρχος ο Σαμόθραξ ο οποίος τον διαδέχθηκε ως διευθυντής της Βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας.
11. ΝΙΚΑΝΔΡΟΣ Ο ΚΟΛΟΦΩΝΙΟΣ (2ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν Έλληνας μαθηματικός, φαρμακοποιός, γεωπόνος, βοτανολόγος, ιατρός και γραμματικός. Γεννήθηκε στην Κλάρο, κοντά στην Κολοφώνα, γιος του Δαμαίου, όπου η οικογένειά του ήταν υπεύθυνη από γενιά σε γενιά για το ιερατείο του Απόλλωνα, υπήρξε και ο ίδιος ιερεύς του Απόλλωνα. Άκμασε κατά την βασιλεία του Αττάλου Γ' της Περγάμου. Ήταν σύγχρονος του Αράτου και του Θεοκρίτου. Από έναν αρκετό αριθμό βιβλίων που έγραψε τόσο σε πρόζα όσο και σε έμμετρο στίχο, μόνο δύο διασώζονται ολόκληρα, τα «Θηριακά» και τα «Αλεξιφάρμακα» καθώς επίσης και 3 επιγράμματα που αποδίδονται στον ίδιο που σώζονται στην Παλατινή ανθολογία.
12. ΑΝΤΙΠΑΤΡΟΣ Ο ΣΙΔΩΝΙΟΣ (2ος-1ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν Έλληνας συγγραφέας και ποιητής. Είναι γνωστός για τον κατάλογο που συνέταξε για τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Μάλιστα λέγεται ότι τα επισκέφτηκε όλα για να διαπιστώσει ιδίοις όμμασι αν άξιζε να συμπεριληφθούν στον κατάλογό του. Από σωζόμενα γραπτά που υπάρχουν φαίνεται να μαγεύτηκε από την μεγαλοπρέπεια του Ναού της Αρτέμιδος στην Έφεσο όπου και το παρομοίασε με τον Όλυμπο.
13. ΑΠΟΛΛΟΔΩΡΟΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ (180-110 π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας ιστορικός, γραμματικός και μυθογράφος, που έζησε πολλά χρόνια στην Αλεξάνδρεια. Ο Απολλόδωρος υπήρξε μαθητής του στωικού Διογένη, και παρακολούθησε παραδόσεις του γραμματικού Αριστάρχου. Αναμίχθηκε στην επιστημονική έρευνα του «Μουσείου» της Αλεξανδρείας, από όπου εκδιώχθηκε το 146 π.Χ. μαζί με τους άλλους σοφούς από τον Πτολεμαίο τον Φύσκωνα. Μετά ταξίδεψε στην Πέργαμο, όπου τον φιλοξένησε ο Άτταλος Β΄, και το 133 π.Χ. επέστρεψε στην Αθήνα, όπου φαίνεται και ότι πέθανε. Η χρονολογία του θανάτου του δεν είναι εξακριβωμένη, αλλά τοποθετείται στο διάστημα 111-109 π.Χ.
14. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ο ΘΡΑΞ (170-90 π.Χ.)
Ήταν σπουδαίος αρχαίος Έλληνας γραμματικός. Γεννήθηκε περί το μέσο του 2ου αιώνα π.Χ. στην Αλεξάνδρεια από πατέρα που καταγόταν από τη Θράκη, εξ ου και το προσωνύμιό του. Ο Διονύσιος ο Θράξ θεωρείται ο πρώτος γνωστός γραμματικός της αρχαιότητας που συνέταξε συστηματικό εγχειρίδιο γραμματικής της ελληνικής γλώσσας σε τρία βιβλία κατά το πνεύμα του δασκάλου του, Αριστάρχου. Έδρασε περισσότερο στην Ρόδο που την εποχή εκείνη αποτελούσε κέντρο καλλιτεχνικής κίνησης και φιλολογικών σπουδών, όπου εκεί και δίδαξε όλους τους κλάδους της φιλολογίας. Το εγχειρίδιό του, που έφερε τον τίτλο Τέχνη Γραμματική, έχουν υπομνηματίσει πολλοί από τους μεταγενέστερους, ενώ αποτέλεσε ίσως το σπουδαιότερο διδακτικό βιβλίο για σχεδόν δώδεκα αιώνες μετά. Θεωρείται ότι δημιούργησε τον όρο "επίθετο" και ξεχώρισε τα ονόματα σε «ονόματα ουσιαστικά» και «ονόματα επίθετα», διαχωρισμός ο οποίος χρησιμοποιήθηκε κατόπιν και σε άλλες γλώσσες.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΠΕΡΙ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ»
Αρχαίο κείμενο:
Γραμματική ἐστιν ἐμπειρία τῶν παρὰ ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ λεγομένων. Μέρη δὲ αὐτῆς ἐστιν ἕξ· πρῶτον ἀνάγνωσις ἐντριβὴς κατὰ προσῳδίαν, δεύτερον ἐξήγησις κατὰ τοὺς ἐνυπάρχοντας ποιητικοὺς τρόπους, τρίτον γλωσσῶν τε καὶ ἱστοριῶν πρόχειρος ἀπόδοσις, τέταρτον ἐτυμολογίας εὕρεσις, πέμπτον ἀναλογίας ἐκλογισμός, ἕκτον κρίσις ποιημάτων, ὃ δὲ κάλλιστόν ἐστι πάντων τῶν ἐν τῇ τέχνῃ.
Μετάφραση:
Γραμματική είναι η επιστήμη όσων συνήθως λέγονται από τους ποιητές και τους συγγραφείς. χωρίζεται σε έξι μέρη.
Πρώτο: η έμπειρη ανάγνωση σύμφωνα με τον τονισμό.
Δεύτερο: η εξήγηση σύμφωνα με τις ενυπάρχουσες ποιητικές αλληγορίες.
Τρίτο: η πρόσφορη έκθεση των διαλέκτων, και των ιστορικών κειμένων.
Τέταρτο: η εύρεση τής ετυμολογίας.
Πέμπτο: ο υπολογισμός τής αναλογίας.
Έκτο: η κριτική των έργων, που είναι και το ωραιότερο όλων σε αυτή την επιστήμη.
«ΠΕΡΙ ΑΝΑΓΝΩΣΕΩΣ»
Αρχαίο κείμενο:
Ἀνάγνωσίς ἐστι ποιημάτων ἢ συγγραμμάτων ἀδιάπτωτος προφορά. Ἀναγνωστέον δὲ καθ᾽ ὑπόκρισιν, κατὰ προσῳδίαν, κατὰ διαστολήν. ἐκ μὲν γὰρ τῆς ὑποκρίσεως τὴν ἀρετήν, ἐκ δὲ τῆς προσῳδίας τὴν τέχνην, ἐκ δὲ τῆς διαστολῆς τὸν περιεχόμενον νοῦν ὁρῶμεν· ἵνα τὴν μὲν τραγῳδίαν ἡρωϊκῶς ἀναγνῶμεν, τὴν δὲ κωμῳδίαν βιωτικῶς, τὰ δὲ ἐλεγεῖα λιγυρῶς, τὸ δὲ ἔπος εὐτόνως, τὴν δὲ λυρικὴν ποίησιν ἐμμελῶς, τοὺς δὲ οἴκτους ὑφειμένως καὶ γοερῶς. τὰ γὰρ μὴ παρὰ τὴν τούτων γινόμενα παρατήρησιν καὶ τὰς τῶν ποιητῶν ἀρετὰς καταρριπτεῖ καὶ τὰς ἕξεις τῶν ἀναγιγνωσκόντων καταγελάστους παρίστησιν.
Μετάφραση:
Ανάγνωσηείναιηαλάνθαστηπροφοράποιημάτωνή συγγραμμάτων. Η ανάγνωσηπρέπειναγίνεταικατάτρόπο παραστατικό, σύμωωνα με τον τονισμό και τον διαχωρισμό. Από τον παραστατικό τρόπο βλέπουμε την αρετή, από τον τονισμό την τέχνη,καιαπότονδιαχωρισμότα περιεχόμενα νοήματα.Να αναγιγνώσκουμε,λοιπόν,τηντραγωδίαμετρόποηρωικό,την κωμωδία με τρόπο καθημερινό, τα ελεγεία με τρόπο μελωλικό, το έποςρωμαλέα,τηνλυρικήποίησηαρμονικά,τουςθρήνους χαμηλόφωνα και γοερά. Όσα δεν εκτελούνται σύμφωνα με αυτές τις παρατηρήσεις, καταρρίπτουν τιςαρετέςτωνποιητώνκαι παρουσιάζουν ως καταγέλαστες τις ικανότητες των αναγνωστών.
«ΠΕΡΙ ΜΑΚΡΑΣ ΣΥΛΛΑΒΗΣ»
Αρχαίο κείμενο:
Μακρὰ συλλαβὴ γίνεται κατὰ τρόπους ὀκτώ, φύσει μὲν τρεῖς, θέσει δὲ πέντε. καὶ φύσει μὲν ἤτοι ὅτ᾽ ἂν διὰ τῶν μακρῶν στοιχείων ἐκφέρηται, οἷον ἥρως· ἢ ὅτ᾽ ἂν ἔχῃ ἕν τι τῶν διχρόνων κατ᾽ ἔκτασιν παραλαμβανόμενον, οἷον Ἄρης· ἢ ὅτ᾽ ἂν ἔχῃ μίαν τῶν διφθόγγων, οἷον Αἴας. θέσει δὲ ἤτοι ὅτ᾽ ἂν εἰς δύο σύμφωνα λήγῃ, οἷον ἅλς· ἢ ὅτ᾽ ἂν βραχεῖ ἢ βραχυνομένῳ φωνήεντι ἐπιφέρηται δύο σύμφωνα, οἷον ἀγρός· ἢ ὅτ᾽ ἂν εἰς ἁπλοῦν σύμφωνον λήγῃ καὶ τὴν ἑξῆς ἔχῃ ἀπὸ συμφώνου ἀρχομένην, οἷον ἔργον· ἢ ὅτ᾽ ἂν διπλοῦν σύμφωνον ἐπιφέρηται, οἷον ἔξω· ἢ ὅτ᾽ ἂν διπλοῦν σύμφωνον λήγῃ, οἷον ἅπαξ.
Μετάφραση:
Μακρά γίνεται η συλλαβή με οχτώ τρόπους, εκ φύσεως τρεις και λόγω θέσεως πέντε.
Εκ φύσεως:
(α’) όταν η συλλαβή εκφέρεται μέσω μακρών γραμμάτων, όπως ήρως.
(β’) όταν εμπεριέχει ένα δίχρονο που εκλαμβάνεται ως επεκτεινόμενο, όπως Άρης.
(γ’) όταν εμπεριέχει ία δίφθογγο, όπως Αίας.
Λόγω θέσεως:
(α’) όταν λήγει σε δύο σύμφωνα, όπως άλς.
(β’) όταν ένα βρζχύ ή βραχυνόμενο φωνήεν ακολουθείται από δύο σύμφωνα, όπως αγρός.
(γ’) όταν λήγει σε απλό σύμφωνο και η επόμενη αρχίζει από σύμφωνο, όπως έργον.
(δ’) όταν ακολουθείται από διπλό σύμφωνο, όπως έξω.
(ε’) όταν λήγει σε διπλό σύμφωνο, όπως άπαξ.
«ΠΕΡΙ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΣΥΛΛΑΒΗΣ»
Αρχαίο κείμενο:
Βραχεῖα συλλαβὴ γίνεται κατὰ τρόπους δύο, ἤτοι ὅτ᾽ ἂν ἔχῃ ἕν τι τῶν φύσει βραχέων, οἷον βρέφος· ἢ ὅτ᾽ ἂν ἔχῃ ἕν τι τῶν διχρόνων κατὰ συστολὴν παραλαμβανόμενον, οἷον Ἄρης.
Μετάφραση:
Βραχεία γίνεται η συλλαβή με δύο τρόπους:
(α’) όταν εμπεριέχει ένα εκ φύσεως βραχύ γράμμα, όπως βρέφος,
(β’) όταν εμπεριέχει ένα δίχρονο που εκλαμβάνεται ως συστελλόμενο, όπως Άρης.
«ΠΕΡΙ ΣΥΖΥΓΙΑΣ»
Αρχαίο κείμενο:
Συζυγία ἐστὶν ἀκόλουθος ῥημάτων κλίσις. Εἰσὶ δὲ συζυγίαι βαρυτόνων μὲν ῥημάτων ἕξ, ὧν ἡ μὲν πρώτη ἐκφέρεται διὰ τοῦ β ἢ φ ἢ π ἢ πτ, οἷον λείβω +γράφω+ τέρπω κόπτω· ἡ δὲ δευτέρα διὰ τοῦ γ ἢ κ ἢ χ ἢ κτ, οἷον λέγω πλέκω τρέχω τίκτω· ἡ δὲ τρίτη διὰ τοῦ δ ἢ θ ἢ τ, οἷον ἄιδω πλήθο ἀνύτω· ἡ δὲ τετάρτη διὰ τοῦ ζ ἢ τῶν δύο σσ, οἷον φράζω, νύσσω, ὀρύσσω· ἡ δὲ πέμπτη διὰ τῶν τεσσάρων ἀμεταβόλων, λ μ ν ρ, οἷον πάλλω νέμω κρίνω σπείρω· ἡ δὲ ἕκτη διὰ καθαροῦ τοῦ ω, οἷον ἱππεύω πλέω βασιλεύω. τινὲς δὲ καὶ ἑβδόμην συζυγίαν εἰσάγουσιν διὰ τοῦ ξ καὶ ψ, οἷον ἀλέξω ἕψω.
Μετάφραση:
Συζυγία είναι μια ακολουθία κλήσης ρημάτων.
Έξι είναι οι συζυγίες των βαρύτονων ρημάτων.
(α’) Η πρώτη εκφέρεται με το β ή το φ ή το π ή το πτ, όπως λείβω, γράφω, τέρπω, κόπτω.
(β’) Η εύτερη εκφέρεται με το γ ή το κ ή το χ ή το κτ, όπως λέγω, πλέκω, τρέχω, τίκτω.
(γ’) Η Τρίτη εκφέρεται με το δ ή το θ ή το τ, όπως άιδω, πλήθω, ανύτω.
(δ’)Η τέταρτη εκφέρεται με το ζ ή με το διπλό σ, όπως φράζω, νύσσω, ορύσσω.
(ε’) Η Πέμπτη εκφέρεται με τα τέσσερα αμετάβλητα γράμματα, λ, μ. ν, ρ, όπως πάλλω, νέμω, κρίνω, σπείρω.
(στ’) Η έκτη εκφέρεται με το καθαρό ω, όπως ιππεύω, πλέω, βασιλεύω.
Ορισμένοι εισάγουν και έβδομη συζυγία, που εκφέρεται με το ξ και τοψ, όπως αλέξω, έψω.
15. ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΟΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ (135-51 π.Χ.)
Ήταν Έλληνας πολυμαθής, Στωικός φιλόσοφος, αστρονόμος, γεωγράφος, πολιτικός, ιστορικός και δάσκαλος που γεννήθηκε στην Απάμεια της Συρίας. Τον θεωρούσαν τον πολυμαθέστερο άνθρωπο του κόσμου για την εποχή του. Τίποτα από το τεράστιο έργο του δεν έχει σωθεί ως ολότητα σήμερα, αλλά μόνο αποσπάσματα. Ο Ποσειδώνιος έγραψε έργα για την Φυσική, την Μετεωρολογία, την Φυσική Γεωγραφία, την Αστρονομία, την Αστρολογία και την μαντεία, την Σεισμολογία, την Γεωλογία και την Ορυκτολογία, την Υδρολογία, τη Βοτανική, την Ηθική, την Λογική, τα Μαθηματικά, την Ιστορία, την Φυσική Ιστορία, την Ανθρωπολογία, και την Στρατηγική. Οι μελέτες του ήταν μεγάλες και σε βάθος διερευνήσεις των αντικειμένων τους, έστω και με κάποια λάθη.
16. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ο ΠΟΛΥΙΣΤΩΡ (1ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας ιστορικός, γραμματικός και φιλόσοφος. Γεννήθηκε στην Μίλητο ή στην Μύνδο της Μικράς Ασίας και άκμασε περί το 70 π.Χ.. Πνευματικό τέκνο της γραμματικής σχολής της Περγάμου, υπήρξε τόσο παραγωγικός συγγραφέας, ώστε του δόθηκε το προσωνύμιο «πολυίστωρ», δηλαδή «πολυμαθέστατος». Ως φιλόσοφος, ο Αλέξανδρος ο Πολυίστωρ ανήκε στους Νεοπυθαγόρειους και συνέγραψε το έργο «Φιλοσόφων διαδοχαί», που αναφέρεται συχνά από τον Διογένη τον Λαέρτιο στους «Βίους φιλοσόφων». Η σημαντικότερη πραγματεία του Αλεξάνδρου του Πολυίστορος είχε 42 βιβλία που πραγματεύονταν ιστορικά και γεωγραφικά θέματα όλων σχεδόν των χωρών του αρχαίου κόσμου.
17. ΞΕΝΑΡΧΟΣ Ο ΣΕΛΕΥΚΙΟΣ (1ος αιώνας π.Χ.)
Περιπατητικός φιλόσοφος και γραμματικός από την Σελεύκεια της Κιλικίας. Δίδαξε στην γενέτειρά του, στην Αλεξάνδρεια, στην Αθήνα και στην Ρώμη. Ανάμεσα στους Αθηναίους μαθητές του ήταν και ο Στράβων, ο οποίος αναφέρθηκε στον δάσκαλό του επαινετικά.
18. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ο ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ (60-7 π.Χ.)
Ήταν Έλληνας ιστορικός και δάσκαλος της ρητορικής, ο οποίος ήρθε σε ακμή κατά την διάρκεια της βασιλείας του Καίσαρα Αυγούστου. Πήγε στην Ρώμη μετά το τέλος των εμφυλίων πολέμων, και πέρασε είκοσι δύο χρόνια σπουδάζοντας τη λατινική γλώσσα και λογοτεχνία και προετοιμάζοντας το υλικό για την ιστοριογραφία του. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου παρέδιδε μαθήματα ρητορικής. Κατά κοινή υπόθεση είναι πρόγονος του Αιλίου Διονυσίου του Αλικαρνασσέως. Το σπουδαιότερό του έργο, με τον τίτλο «Ρωμαϊκή Ἀρχαιολογία», καλύπτει την ιστορία της Ρώμης από την μυθική εποχή μέχρι τις αρχές του Α' Καρχηδονιακού Πολέμου. Διαιρέθηκε σε είκοσι τόμους, από τους οποίους οι πρώτοι εννέα διασώζονται ολόκληροι, ο δέκατος και ο ενδέκατος σχεδόν ολόκληροι, και οι υπόλοιποι τόμοι σε σπαράγματα, σε αποσπάσματα του Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου. Ο Διονύσιος ήταν επίσης ο συγγραφέας μερικών ρητορικών πραγματειών.
Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:
«ΠΕΡΙ ΣΥΝΘΕΣΕΩΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ»
Αρχαίο κείμενο:
Διαλέκτου μέν ουν μέλος ενι μετρείται διαστήματι
τω λεγομένω ια πέντε ως έγγιστα, και ούτε επιτείνεται
πέρα των τριών τόνων και ημιτονίου επί τό οξύ
ουτ’ ανίεται του χωρίου τούτου πλέον επί το οξύ
ούτ’ανίεται του χωρίου τούτου πλέον επί το βαρύ.
Ου μην άπασα λέξις ή καθ’ έν μόριον λόγου ταττομένη
επί της αυτής λέγεται τάσεως άλλ’ η μέν επί
της οξείας, η δ’ επί της βαρείας, η δ’επ’ αμφοίν.
Μετάφραση:
Η μελωδία της ομιλίας χρησιμοποιεί ένα διάστημα,
που λέγεται διαπέντε και ούτε ανεβαίνει πέρα απο
τρείς τόνους κι ένα ημιτόνιο για την οξύτητα,
ούτε υποχωρεί απο την θέση αυτή για την βαρύτητα του ήχου.
Και βέβαια ο λόκληρη η φράση, που τοποθετείται κατα συλλαβή,
δεν προφέρεται με το ίδιο μουσικό ύφος, άλλη συλλαβή
τονίζεται με οξεία, άλλη με βαρεία και άλλη και με τα δύο...
ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 1ος - 4ος αιώνας μ.Χ.
19. ΧΑΙΡΗΜΩΝ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ (πρώτο μισό του 1ου αιώνα μ.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας στωικός φιλόσοφος, ιστορικός και γραμματικός που άκμασε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου κατά την ελληνιστική περίοδο. Ο Χαιρήμων ήταν διδάσκαλος του Διονυσίου του Αλεξανδρέως και πoλύ πιθανόν και γενικός αρχειοφύλακας της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. Όταν μετέβη στη Ρώμη φέρεται να χρημάτισε επίσης και διδάσκαλος του Αυτοκράτορα Νέρωνα. Από τα αξιολογότερα των έργων του διακρίνονται η "Ιστορία της Αιγύπτου", από την οποία μόνο αποσπάσματα έχουν σωθεί, τα "Ιερογλυφικά", "Περί κομητών" (ιστορική αναφορά), κ.ά.
20. ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΣ ΧΕΝΝΟΣ (2ος αιώνας μ.Χ.)
Ήταν Αλεξανδρινός γραμματικός και μυθογράφος. Έγραψε, σύμφωνα με τον Σουίδα, τον «Ανθόμηρο» (ένα έπος 24 ραψωδιών), την Σφίγγα (ένα ιστορικό δράμα) και το «Περί παραδόξου ιστορίας». Όλα τα υπόλοιπα έργα του έχουν χαθεί. Τέλος, ο Πτολεμαίος Χέννος φαίνεται ότι είναι το ίδιο πρόσωπο με τον Πτολεμαίο εκ Κυθήρων που, σύμφωνα με την Σούδα και πάλι, έγραψε για την "ψαλακάνθη" (ένα μυθικό βότανο με θαυμαστές δυνάμεις).
21. ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ (2ος αιώνας μ.Χ.)
Ήταν ρήτορας και γραμματικός από την Αλεξάνδρεια. Συνέταξε το Λεξικόν των δέκα ρητόρων, έργο που σώθηκε, αν και σε ατελή μορφή, και διεμόρφωσε το πρότυπο («ρήτορες του αττικού κανόνα») για τους Αττικούς ρήτορες, την ερμηνεία τους, αλλά και για την γνώση του αττικού δικαίου. Το επεξηγηματικού περιεχομένου λεξικό αυτό είχε βασισθεί σε συγγραφείς όπως ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, του οποίου το έργο έχει διασωθεί, και σε πηγές οι οποίες μας είναι γνωστές μόνον αποσπασματικά, όπως οι ατθιδογράφοι (Ελλάνικος) ή ακόμα ο γραμματικός Δίδυμος Χαλκέντερος. Περιέχει μεταξύ άλλων πληροφορίες για την αρχιτεκτονική, την θρησκεία, τα πολιτεύματα και τα αττικά δικαστήρια. Σύμφωνα με την Σούδα, ο Αρποκρατίων συνέγραψε επίσης το έργο-συλλογή «Ανθηρών συναγωγή», ένα είδος ανθολογίας εκφράσεων ή χρηστομάθειας, το οποίο όμως δεν διασώθηκε.
22. ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Ο ΔΥΣΚΟΛΟΣ (2ος αιώνας μ.Χ.)
Ήταν σημαντικός αρχαίος Έλληνας γραμματικός από την Αλεξάνδρεια και θεωρείται ο θεμελιωτής του συντακτικού. Πατέρας του ήταν ο Μνησίθεος ο Αλεξανδρεύς. Ο Απολλώνιος γεννήθηκε και δίδαξε στην Αλεξάνδρεια, ενώ ταξίδεψε και έζησε για ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα και στην Ρώμη. Αξιόλογες θεωρούνται οι παρακάτω εργασίες του Απολλωνίου, οι οποίες σώθηκαν: «Περί αντωνυμιών», «Περί επιρρημάτων», «Περί συνδέσμων», «Περί συντάξεως»σε 4 βιβλία. Ο Απολλώνιος υποστήριζε ότι η γραμματική είναι τέχνη. Το επώνυμο “Δύσκολος” δόθηκε στον Απολλώνιο είτε επειδή ήταν κακότροπος στον χαρακτήρα, είτε επειδή τα συγγράμματά του ήταν δυσκολονόητα. Μία τρίτη ερμηνεία είναι ότι είχε ιδιαίτερη ευχέρεια στο να επιλύει περίπλοκα γραμματικά και συντακτικά προβλήματα.
23. ΙΟΥΛΙΟΣ ΠΟΛΥΔΕΥΚΗΣ (2ος αιώνας μ.Χ.)
Ύπήρξε Έλληνας ρήτορας, σοφιστής, φιλόσοφος, λεξικογράφος και γραμματικός που άκμασε περί το 180 μ.Χ.. Γεννήθηκε στην Ναύκρατη της Αιγύπτου. Από τον Φιλόστρατο αναφέρεται ότι ο Πολυδεύκης δίδασκε την ίδια εποχή με τον Αθηνόδωρο τον σοφιστή. Στην Σούδα αναφέρεται ότι ο Πολυδεύκης έγραψε πολλά και διάφορα βιβλία. Το μόνο βιβλίο του Ιούλιου Πολυδεύκη που σώθηκε, σε συνεπτυγμένη μορφή, είναι το «Ονομαστικόν», ένα είδος λεξικού, που αποτελείται από δέκα βιβλία. Αποτελεί σημαντικότατη πηγή πληροφοριών και για το θέατρο και το αθηναϊκό πολίτευμα, αλλά είναι κυρίως θησαυρός όρων.
24. ΑΘΗΝΑΙΟΣ Ο ΝΑΥΚΡΑΤΙΤΗΣ (τέλη 2ου – αρχές 3ου αιώνας μ.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας βιολόγος, φυτολόγος, ζωολόγος, γαστρονόμος, διαιτολόγος, μαθηματικός, ρήτορας και γραμματικός από την Ναυκράτιδα της Αιγύπτου. Έζησε στην Αλεξάνδρεια και αργότερα στην Ρώμη. Κυριότερο έργο του ήταν το τριαντάτομο «Δειπνοσοφισταί», από το οποίο σώζεται μόνο η "Σύνοψις" σε 15 βιβλία, και αυτά αποσπασματικά. Το έργο του Αθήναιου είναι μια πηγή πληροφοριών για πλήθος χαμένων αρχαιοτέρων συγγραμμάτων. Άλλα έργα του, τα οποία δεν σώζονται, ήταν τα «Περί των εν Συρία βασιλευσάντων» και «Περί του θαλασσίου ιχθύος Θράττης».
****************
Πηγές:
https://el.wikipedia.org
https://el.wikisource.org/wiki/Τέχνη_Γραμματική
https://www.academia.edu
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-B112/630/4058,18415/